ጾም

ሻዱሻይ ክፋል

ጾምን ቀኖናኡን 

ቀኖና ማለት መበቆሉ ካኖን ካብ ዝብል ናይ ጽርዕ (ግሪኽ) ቃል ኮይኑ መዐቀኒ፡ መለክዒ፡ መስፈሪ ከም ማለት እዩ። ብመንጽር ትምህርቲ ቤተ ክርስቲያን ቕልል ብዝበለ ኣገላልጻ ሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ማለት እዩ። ቀኖና ጾም ክንብል ከሎና ብዝኂ ኣጽዋማት፥ ዕለታትን ሰዓታትን ጾም፥ ጾም ብኸመይ መዓስ ይጽወም ወዘተ ብቤተ ክርስቲያን ዝውሰን ሥርዓት ማለት እዩ። ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ኣዝያ ጥንታዊት ከም ምዃና ቃል እግዚአብሔርን ቅዱስ መጽሓፍን ዝሠረቱ ብትምህርትን ትውፊትን ሓዋርያትን ቅዱሳን ኣበውን ከምኡውን ጉባኤታቶም ዝተነድቀ ሕግን ሥርዓትን ጾም ኣለዋ። 

ብመሠረቱ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝጽወም ጾም ኣብ ክልተ ይኽፈል። ንሳቶም ድማ ናይ ኣዋጅን ናይ ፈቓድን ተባሂሎም ይፍለጡ። 

ሰናብቲ ዓቢይ ጾም

ሻዱሻይ ክፋል

ገብርኄር 

ኣብ ዓቢይ ጾም ካብ ዝርከቡ ሸሞንተ ሰናብቲ እታ ሻዱሸይቲ ሰንበትን ምስኣ ዘላ ሰሞንን ገብርሔር ተባሂላ ትፍለጥ። ጐይታ ሠራዊት እግዚአብሔር ነዛ ክብርቲ ዕለት ከምቲ ቃሉ እሙናት ኮይና ከነኽብራን ክንነብራን ቅዱስ ፈቓዱ ይኹነልና። 

እዛ ሰንበት እዚኣ በዚ ስም ክትስመ ዝኸኣለት ማኅሌታይ ቅዱስ ያሬድ ኣብ ዝደረሶ ጾመ ድጓ ዝዝመር መዝሙር ብዛዕባ ቅኑዓት ኣገልገልትን፡ ጐይታ ነቶም ቅኑዓት ኣገልገልቲ ድማ “ገብርኄር” እናበለ ዓስቦም ከም ዝህብ ተዘኻኽር ስለዝኾነት እያ። እቲ ዝዝመር መዝሙር’ውን “መን ውእቱ ገብርኄር?” (መን እዩ እቲ እሙን ኣገልጋሊ?) እናበለ ዝቕጽል እዩ። እቲ መበገሲ ታሪኽ ድማ ጐይታ ንኵሉ ብምስላ ይምህር ከምዝነበረን ካብቶም ትምህርቱ ሓደ ድማ ኣብ ወንጌለ ማቴዎስ ፳፭፥፲፬-፴ ዘሎ ታሪኽ እዩ። ብተመሳሳሊ’ውን ኣብ ወንጌለ ሉቃስ ምዕራፍ ፲፱፥፲፪-፳፯ ብካልእ ኣገላልጻ ግና ብስሙር መልእኽቲ ነዚ ምስላ ይደግመልና። 

ጐይታ በዚ ምሳሌያዊ ትምህርቱ ሕድሪ ወንጌል ንኣገልገልቱን ምእመናንን ከምዝሃበን ኣብ ዳግማይ ምጽኣቱ ድማ ብዛዕባ ዝሃቦ መኽሊት ወንጌል ድማ ንኵሉ ከምዝጸባጸብን ከም እቲ ቃሉ ሓልዮም ዘጽንሑሉ እሙናት ኣገልገልቱ ዓስቢ ከምዝህብን ነቶም ዘይሓለዉ ድማ ፍዳ ከምዝጸበዮም ዘመልክት እዩ። እዚ ትምህርቲ ድማ ኵሉ ሰብ ከምቲ ጐይታ ዝደልዮ ኮይኑ ተዳልዩን ግብኡ ፈጺሙ ክጸንሕ ዘተሓሳስብ እዩ። ብዛዕባ መጻእያት ዝተባህለ ይበሃል ወትሩ ግና ሓደ ሓቂ ኣሎ። ንሱ ከኣ ጐይታ ዳግም ክመጽእ እዩ፤ ንኵልና ክጸባጸበና’ውን እዩ። ንኵልና ድማ ከከም ግብርና ክፈድየና ዓስቡ ምስኡ ኣሎ። 

ዓቢይ ጾም

ሻዱሻይ ክፋል

ኣርእስተ ኃጣውእ 

ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መዋዕለ ጾሙ ምስ ፈጸመ ዲያብሎስ ቅርብ ኢሉ ብሠለስተ ነገር ኣብ ሠለስተ ዝተፈላለየ ቦታታት ፈቲንዎ እዩ። እዘን ብዲያብሎስ ዝቐረባን ጐይታ ዝተፈተነለን ፈተናታት ኣብ ቤተ ክርስቲያን ሠለስተ ኣርእስተ ኃጣውእ ተባሂለን ይፍለጣ። ዲያብሎስ ብኸመይ ዝኣመሰለ ጥበብ ከምዝፈተኖን፡ ጐይታ ድማ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ጥራይ ብምጥቃስ ነቲ ተንኰሉ ከምዝቀልዖን ክፍኣቱ ከምዘግሃዶን ከምዝሠዓሮን ምስትውዓል ንዓና ዓቢይ ትምህርቲ ይህበና እዩ። እቶም ቀዳሞት ሠለስተ ወንጌላውያን ጐይታ ብዲያብሎስ ከምዝተፈተነ ሠሚሮም ክገልጹ ከለዉ ቅዱስ ማቴዎስን ሉቃስን ኣስፊሖም ነቶም ፈተናታትን ብጐይታ ዝረኸብዎ መልስታቶም ገሊጾሞ ኣለዉ። ቅዱስ ዮሓንስ ግና ነቲ ታሪኽ ከይጠቐሰ ብምስጋር ድኅሪ ሠለስተ መዓልቲ (ጐይታ ጾሙ ድኅሪ ምፍጻሙ) ካልኦት ንዘይጠቐስዎ ታሪኽ ቃና ዘገሊላ ክገልጽ ይጅምር። ኣስዒብና ነዚአን ወንጌላውያን ዝጠቐስዎም ኣርእስተ ኃጣውእ ምስ ታሪኸን ኣሕጽር ኣቢልና ክንርኢ ኢና። ኣምላከ ሕያዋን ምሥጢሩ ይግለጸልና። 

ጾም

ሓሙሻይ ክፋል

ጾም ንመን ይምልከት፧ 

ንመን እሞ ዘይምልከት፧! እወ ንኵሉ ይምልከት! መጽሓፍ’ውን “ወዘተአዘዘሃ ላዕለ ኵሎሙ ክርስቲያን” እዩ ዝብል። (ቀዳማይ ቀሌምንጦስ ኣንቀጽ ፴፰ ኣብ ትእዛዝ ፵ ፍት መን ፲፭) 

ሃይማኖት ዘለዎ ጾም ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። ጾም ሕጊ ስለዝኾነ ድማ ኵሉ ከኽብሮ ዝግባእ እዩ። ይኹን እምበር ምእመናን ብፍላይ መንእሰያት ብዘይካ ንውሱናት ኣጽዋማት እንተዘይኮይኑ ከምቲ ዝግባእ ክጾሙ ኣይረኣዩን እዮም፤ ብምዃኑ ድማ ካብቲ ብጾም ዝርከብ ብዙኅ ዝዓይነቱ ጸጋ እግዚአብሔር ተፈልዮም ይርከቡ። ረብሓን ዕላማን ጾም ዝተረድአ ሰብ ንምጻም ክብገስን ክቐዳደምን ይግባእ። ገለ ሰባት ንጾም ከም ከቢድ ጾር ክርእይዎ ንዕዘብ ኢና። እዚ ግና ነቲ ብሥጋ ዝህልዎ ድኻም ወይውን ጥሜት ስለዝርእዩ እምበር ብድኅሪኡ ዘሎ ጸጋ እንተዘስተብህልዎ ንጾም መዓስ ይመጽእ ይኸውን ኢሎም ኣብ ምናፈቕ ምኣተዉ ነይሮም። 

ታሪኽን ትውፊትን ሕርቃል ብሓጺሩ

ብዙኃት ሰባት ንቀዳማይ ሰሙን ናይ ዓቢይ ጾም ብልምዲ ጥራይ “ጾመ ንጉሥ” ኢሎም ይጽውዕዎ። ገለ ሰባት ድማ እዚ “ንጉሥ” መን ምዃኑ ስለዘይፈልጡ፡ መእተዊ ዓቢይ ጾም ኮይኑ ኣብ ቀረባ ዓመታት ማለት ብዘመነ ኃይለሥላሴ (ኢትዮጵያ) ዝተኣታተወን፡ ነቲ ንጉሥ መዘከርታ ወይውን ስለ እቲ ንጉሥ ተባሂሉ ክጽወም ዝተኣወጀ ገይሮም ንዘይፈልጥዎ ታሪኽ ከዝንብዕዎ ይስማዕ እዩ። እቲ ሓቂ ግና ከምኡ ኣይኮነን። 

ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ከምዘረድኣና ሕርቃል ኣብ ፯ይ ክፍለዘመነ ዝነበረ ንጉሥ ቢዛንታይ እዩ። ኮይኑ ድማ ብምኅጽንታ ምእመናን ኢየሩሳሌም ነቶም ብእምነት ዘይመስልዎም ጨካናት ፋርሳውያን ስዒሩ ንምእመናን ናጻ ዘውጽአን፡ መስቀል ክርስቶስ ድማ ካብ ዝማረኽዎ ፋርሳውያን ናብ ዝቐደመ ቦትኡ ኢየሩሳሌም ብኽብሪ ዘምለሰ ንጉሥ ምንባሩን እዩ። ምስ ዓቢይ ጾም ዝተተሓዘ ታሪኹ ድማ ከምዚ ዝስዕብ እዩ። 

ሰናብቲ ዓቢይ ጾም

ሓሙሻይ ክፋል

ደብረ ዘይት 

ኣብ ዓቢይ ጾም ካብ ዝርከቡ ሸሞንተ ሰናብቲ እታ ሓሙሸይትን ኣብ ፍርቂ እዚ ጾም እትርከብን ሰንበትን ምስኡ ዘሎ ሰሞንን ደብረ ዘይት ተባሂላ ትፍለጥ። ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ነዛ ክብርቲ ዕለት ብዝግባእ ከነኽብራን ካብ በረኸታ ሱታፌ ክህልወናን ቅዱስ ፈቓዱ ይኹነልና። 

እዛ ሰንበት እዚኣ በዚ ስም ክትስመ ዝኸኣለት ማኅሌታይ ቅዱስ ያሬድ ኣብ ዝደረሶ ጾመ ድጓ ካብቲ ዋዜማ ጀሚሩ ዝዝመር መዝሙር ጐይታ ኣብ ደብረ ዘይት ምሥጢረ ምጽኣቱን፡ ነገረ ሕልፈተ ዓለም ከምዝመሃረን ንዝስዕብዎ ኵሎም ድማ ካብ ሓሰውቲ ነቢያት ክጥንቀቑ ዘዘኻኽርን ስለዝኾነ እዩ። እቲ መዛሙር’ውን ከምዚ ይብል፦ “እንዘ ይነብር እግዚእነ ውስተ ደብረ ዘይት ወይቤሎሙ ለአርዳኢሁ ዑቁኬ ኢያስሕትክሙ … እምበለስ አእምሩ አምሳሊሁ ከመ በጽሐ ጊዜሁ ለማዕረር … ሰማይ ወምድረ የኃልፍ ወቃልየሰ ኢየኃልፍ” (ጐይታናን መድኃኒን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ደብረ ዘይት ተቐሚጡ ከሎ ንደቀ መዛሙርቱ ከየስሕትኹም ተጠንቀቑ .. ምጽኣት ከምዝቀረበ ምሳሌኡ(ምልክቱ) ካብ በለስ ተምሃሩ … ሰማይን ምድርን ክሓልፍ እዩ ቃለይ ግና ኣይሓልፍን እዩ።) 

ዓቢይ ጾም

ሓሙሻይ ክፋል

ኣምላክ ክነሱ ብኸመይ “ጠመየ” ተባህለ፧

ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ፵ መዓልትን ፵ ለይትን ድኅሪ ምጻሙ ቅዱስ መጽሓፍ “ጠመየ” ይብል። ጐይታ አምላክ ወልደ አምላክ ክነሱ፤ ኣምላኽነቱ ድማ ናይ ባህርይኡ ዝኾነ ከመይ ገይሩ ደኣ “ጠመየ” ተባህለሉ? እንታይ ትምህርቲ ከ ኣለዎ፧ 

ካብ ሠለስቱ ኣካላት ማለት አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ እቲ ሓደ ወልደ እግዚአብሔር፡ ዓለም ድኅሪ ምፍጣሩ ድኅሪ ሓሙሽተ መዓልትን ፈረቓን (፭ሺሕ፭፻ ዓመታት) ብዝተፈለየ ኣካሉ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ካብ ሥጋኣ ሥጋ ካብ ነፍሳ ነፍስ ተወሓሒዱ ፍጹም ሰብ ኮነ። ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ ኮነ፤ ወልደ አብ ወልደ ማርያም ብክልተ ልደት ተዋሕዶ ከበረ። እዚ ድማ ንቤዛ ዓለምን ኣርኣያ ንምዃንን እዩ። ብተዋሕዶ ምንታዌ (ክልተነት) ጠፊኡ እዩ። ምኽንያቱ ቅድሚ ተዋሕዶ በበይኖም ዝነበሩ መለኮታዊ ባህርይን ሥጋዊ ባህርይን፤ ከምኡውን መለኮታዊ ኣካልን ሥጋዊ ኣካልን ብተዋሕዶ ሓደ ኮይኖም እዮም። እዚ ማለት ብተዋሕዶ ካብ ክልተ ባህርይ ሓደ ባህርይ፤ ካብ ክልተ ኣካል ሓደ ኣካል ኮነ ማለት እዩ። ብምዃኑ ድማ ክርስቶስ ኣምላኽና ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ እዩ። ድኅሪ ተዋሕዶ እዚ ናይ መለኮት ግብሪ እዩ፡ እዚ ድማ ናይ ትስብእት ግብሪ እናተባህለ ኣይምቀልን ኣይከፋፈልን። ኵሉ እቲ ክርስቶስ ዝገበሮ ናይ ሓደ ሥግው ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ ግብሪ እዩ።