ስለ ኣኃት ኣብያተ ክርስቲያናት ተዋሕዶ ጸሎት ይግባእ።

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ። 

ርእሰን ብርእሰን ዝመኃደራ፤ ነናተን ፓትርያርክ ዘለዎን ኣኃት ኦሪየንታል ኣብያተ ክርስቲያናት (ተዋሕዶ) ፮ተ እየን። ንሳተን ድማ ኣብያተ ክርስቲያናት ኤርትራ፤ ኢትዮጵያ፤ ግብጺ፤ ሶርያ፤ ኣርመን፤ ህንዲ ምዃነን ድማ ይፍለጥ። እዚአን ጥንታውያን ኣብያተ ክርስቲያናት ድማ ብዶግማዊ ትምህርተን ዝዛመዳን፤ ብሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ዝመሳሰላን፤ ንጉባኤ ኬልቄዶን ብምቕዋምን ብምንጻግን ከምኡ ድማ ወልድ ዋሕድ ብምባለን ሥሙራትን ብምሥጢራት ቤተ ክርስቲያን ሓድነታዊ ኣካይዳ ዘለዎን እየን። ዝምድናን ስድራ ቤታዊ ኣካይዳ እዘን ኣብያተ ክርስቲያናትን፤ ናይ ምትሕግጋዝን ምትሕብባርን ተበግሶአን ከምቲ ዝድለ እኳ እንተዘይኮነ፤ ኣብ ዓበይቲ ጕዳያት ዘለዎም ሓባራዊ ተበግሶን ጽልዋን ግና ብቐሊሉ ዝረአ ኣይኮናን። እዘን ኣብያተ ክርስቲያናት፤ ነቲ ሓዋርያዊ ትምህርቲ ኣጥቢቐን ብምሓዘንን ብምስዓበንን፤ እተን ካልኦት ብዝነበረን ኃይሊ ሥጋን ጸግዒ ዓለምን ዓቢለለን ክደፍንዖ ንዝፈተና ሓቂ ብምቕልሐንን፤ ንምድኻመንን ንምብትታነን ዝዓለመ ግዳይ ዝተፈላለየ መሠሪ ተንኮላትን፤ ውዲታት ዓለማዊ ጸግዒ ዘለዎም እምነታት ከምዝነበራን ከምዘለዋን ታሪኽ ዝዛረበሉ እዩ። ኣብ ነፍስ ወከፍ ቤተ ክርስቲያን ናይዘን ሃገራት፤ ኣብ ውሽጠን መናፍቃዊ ትምህርቲ ንምዝራእን፤ ብስም “ተሃድሶኣዊ” ምንቅስቓስ ጥንታዊነተን ንምብራዝን፤ ጐጃጂልካ ንምድኻመንን ንምሕቓቐን ዝተገብረ ኵሉ መደያዊ ምትእትታው ታሪኽ ዝምስክሮ ምዝጉብ ሓቂ እዩ። 

“ሓድሽ ሰማይን ሓድሽ ምድርን”

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

 ብመጀመርታ ኵሉ ዝከኣሎ እግዚአብሔር ኣምላኽ፤ ካብ ዘመነ ዮሐንስ ወንጌላዊ ናብ ዘመነ ማቴዎስ ወንጌላዊ ብሰላም ኣብጺሑና እዩ እሞ ክብርን ምስጋናን ይብጽሓዮ።

ነዚ ቃል ኣቐዲሙ እተዛረበ ልዑለ ቃል ነቢየ እግዚአብሔር ኢሳይያስ እዩ። እዚ ነቢይ’ዚ ብመሠረት እግዚአብሔር ዝገለጸሉ ምሥጢርን ብዝተዋህቦ ሃብተ ትንቢትን:  ምድራዊ ዓለም ምስ ሓለፈ ሰማያዊ ዓለም ከምዝትካእ ተገሊጹሉ “እንሆ፡ ኣነ ሓድሽ ሰማይን ሓድሽ ምድርን ክፈጥር እየ እሞ፡ እቲ ናይ ቀደም ኣይኪሕሰብን እዩ።” ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። (ኢሳ ፷፭፥፲፯/65፥17) እምበኣር ነቢዪ ኢሳይያስ ብዛዕባ ሓድሽ ሰማይን ሓድሽ ምድርን ክዛረብ ከሎ:  እግዚአብሔር ኣምላኽ ቀደም ዘይነበረን ዘይተፈጥረን ሓዲሽ ሰማይ ከምኡውን:  ቅድሚኡ ዘይነበረ ሓዲሽ ምድሪ ብሕጂ ዝፈጥር ኮይኑ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ኣብ ክንዲ እዚ ምድራዊ ዓለም:  ሰማያዊ ዓለም ዝትካእ ምዃኑ ምግላጹ እዩ። ነቲ እግዚአብሔር ኣብ ዳኅራዋይ ዘመን:  ዘመናት ንዘመናት እናተክኡ ፍጻሜ ዘመናት ምስኮነ ንዝህቦ ተስፋ ኣቐዲሙ ምብሳሩ እዩ።

ነዚ ተስፋ’ዚ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ዝተገልጸሉን እተዛረበን ነቢይ ኢሳይያስ ጥራይ ኣይነበረን። ኣቡቀለምሲስ ቅዱስ ዮሐንስ’ውን ኣብ ራእዩ:  ብዝያዳ ነቲ ነቢዪ ኢሳይያስ ዘየብርሆ ነገር ብምብራህን ብምትንታንን:  “እቲ ቐዳማይ ሰማይን እታ ቐዳመይቲ ምድርን ሓሊፎም፡ ባሕሪውን ደጊምሲ የልቦን እሞ፡ ሓድሽ ሰማይን ሓዳስ ምድርን ርኤኹ።” ብምባል ኣብታ ሓዳሽ ሰማይን ሓዳስ ምድርን ዝተባህለት መንግሥተ ሰማያት እቶም ኣብዛ ምድሪ ከለዉ ፈቓድ እግዚአብሔር ዝፈጸሙ ሰባት ዕድሎም ምስ ኣምላኽ ብሓጐስ ምንባርን:  ኣብኡ ንዘሎ ክብሪ ኣምላኽን ይገልጽ። ንብዓት እቶም ኣብዚ ምድሪ ዝብኸዩ ኵሎም ዝደርዝ ኣምላኽ:  መርዓት ክርስቶስ ኣብ ዝተሰምየት ኣብታ ሓዳስ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም:  ድኅሪ ደጊም ሞትን ሓዘንን:  ጫውጫውን ጻዕርን ኣጥፊኡ ንዅሉ ሓዲሽ ከምዝገብሮ ብዘይ ሕሶ ቃሉ ንዝሃቦ ተስፋ ኣጽኒዑ ይነግረና። (ራእ ፳፩፥፩-፮) ብመሠረት እዚ ቃል’ዚ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ንደቂ ሰባት ዝተዳለወትን:  ዝተዋህበትን ምዃኑ ኣርጊጹ ይነግረና። ሓዳሽ ሰማይን ሓዳስ ምድርን ምባሉ ድማ ብዙኅ ትርጉምን ምሥጢርን ዘለዎ እኳ እንተኾነ ብቀንዱስ ሰማያዊት ዓለም እትውረስ:  ደቂ ሰባት ኣብ ምድራዊት ዓለም ከለዉ ብዝፍጽምዎ መንፈሳዊን ሰናይን ተግባራት ምዃኑ ዘመልክት እዩ።

“ቤት ኣምላኽና ከቶ ኣይንኃድግን ኢና” (ነህ ፲፥፴፱/10፥39)

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

እስራኤላውያን ብመሪሕነት ካህን ዕዝራን ነህምያን ዝፈረሰ ቤተ መቅደስን: ዝዓነወ ቐጽሪ ኢየሩሳሌምን መቓብር ኣቦታቶምን ዝሕነፅ ሓኒፆም: ዝሕደስ ኣሐዲሶም ምስ ዛዘሙ ኣብ ቤተ መቕደስ: ኣብ ኢየሩሳሌም ቃሉ እናሰምዑን ፍቓዱ እናፈጸሙን ንኽነብሩ ቃል ኪዳን ዝኾኖም፦ “ቤት ኣምላኽና ከቶ ኣይንኃድግን ኢና” በሉ (ነህ ፲፥፴፱/10፥39) ምኽንያቱ ንኣገልግሎት ቤት ኣምላኽ ዝተግህን ኣብኣ ንክነብር ዝብህግን ኃይሊ ረኺቡ ንጸላእቱ ከምዝስዕር ብግህዶ ስለዝተዓዘቡ እዩ። ግዳማዊ ጸላእቲ ዘይኮኑስ ካብ ውሽጦም ዝነዝዑ ተፃረርቲ ብዙኅ ተፃቢኦሞም ነይሮም እዮም። ካብ መንጎኦም ብምንባሮም ከቢድ ፈተነ ነበረ። “እቲ ዝጸርፈኒ ዘሎ ጸላእየይ እንተ ዝኸውን ምተዓገስክዎ: እቲ ዚዕበየለይ ዘሎ ጸላእየይ እንተዚኸውን ካብኡ ምተሓባእኩ ሕጂ ግና እዚ እትገብር ዘሎኻ ንስኻ መሰታይ ዓርከይ: ፈታውየይ ዝነበርካ ሰብኣይ ኢኻ። ኣነን ንስኻን መማኸርቲ ነበርና: ኣብ ቤት ኣምላኽ’ውን ብሓደ ዄንና ነምልኽ ነበርና። (መዝ ፶፬፥፲፪-፲፬/55፥12-14)

ንጽሕና ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

ቅድሚ ዓለም ምስ ኣብን መንፈስ ቅዱስን ብማዕረ ዝምስገን ብሓድነት ንዓለም ዝፈጠረን ዝገዝእን ቃል፤ እግዚአብሔር ወልድ እዩ። ድኅሪ ዓለም ነቲ ዝጠፈአ በጊዕ (ኣዳም) ንኽደሊ ንገዛእ ርእሱ ትሕት ኣቢሉ፤ ብናይ ሰብ ባህርይ ምግላጹን ፍጹም ኣምላኽ ክንሱ ፍጹም ሰብ ምዃኑ ኣብ እነስተንክረሉ እዋን ወትሩ ነዚ ዓቢይ ምሥጢር ምፍጻም ንዝኾኖ፤ ጐይታ ዝተዋሓደ ሥጋ ምርሳዕ ፈጺሙ ኣይክኣልን።

በዚ መሠረት እቲ ብባህርይኡ ንጹሕን ቅዱስን ዝኾነ ጐይታ፤ ንሱ ዝተዋሕዶ ሰብነት ንጹሕ ኪኸውን ኣለዎ። ምኽንያቱ ናብ እግዚአብሔር ዝቐርብ መተዓረቒ መሥዋእቲ ተቐባልነት መታን ክህልዎ፤ ንጹሕን ቅዱስን ኪኸውን ኣለዎ። ብዘመነ ኦሪት ዝነበረ መሥዋዕቲ እንስሳ ጉድለት ዘለዎ ፍጹም ድኅነት ከምጽእ ዘይክእል፤ እቲ መሥዋዕቲ ዘቕርብ ሊቀ ካህናት ንገዛእ ርእሱ ካብ ኣዳማዊ ኃጢኣት ናጻ ብዘይ ምዃኑ ካልእ ሊቀ ካህናት ክትንሥእ ኣድለየ (ዕብ ፲፥፪/10፥2)። ንሱ ድማ “ንስኻ ከም መልከጼዴቅ ንዘለዓለም ካህን ኢኻ” ኢሉ ዝተመስከረሉ ሱባኤ ዝተቘጽረሉ ኣማናዊ ሥልጣነ ክህነት ኣብ ሓዲስ ኪዳን ዝሠርዐ ሊቀ ካህናት ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ (ዕብ ፯፥፲፮/7፥16)።

“በብዓይነቱ ብዝኾነ ጋሻ ትምህርቲ ኣይትስሓቱ” ዕብ ፲፫፥፱/13፥9

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን: ዓለም ብሳይንስን ቴክኖሎጂን ማዕቢላ ነቲ ዝነበራ ገዲፋ ናብ ካልእ ሓዲሽ ምዕራፍ ትግስግስ ኣላ። ጐኒ ጐኒ ድማ ዝተፈላለየ ናይ እምነት ትካላት: ሃይማኖት ብምጥዋይ ምስኣ ይውንጨፋ ኣለዋ። ዲያብሎስ እቲ መጻረርትና ተመሊሱ ንክኸሰና ጽቡቕ ናይ ፈተነታት ሥራሕ ረኺቡ ላዕልን ታሕትን ይብል ኣሎ። እቲ ሓቂ ግና ብጊዜን ኵነታትን ንዅሉ ዝፈጠረ: ኵሉ’ውን ብእኡን ንዕኡን ዝኾነ: እቲ ዝነበረን ዘሎን ንዘለዓለም ዝነብር ሓደ ኣምላኽ ምዃኑ ቤተ ክርስቲያንና ትምስክር። ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ናብ ትምህርቲ ሃይማኖት መጺኡ ነዚ ከረድኣና ከሎ “ኢየሱስ ክርስቶስ ትማልን ሎምን ንዘለዓለም ንሱ እዩ። በብዓይነቱ ብዝኾነ ጋሻ ትምህርቲ ኣይትስሓቱ” ኢሉ ይገልጽ። ናብ ሰብ ገላትያ ኣብ ዝጸሓፎ ተመሳሳሊ መልእኽቲ ድማ “ግናኸ ንሕና ኾነ ወይ ካብ ሰማይ ዝወረደ መልኣኽ ነቲ ንሕና ዝሰበኽናልኩም ዚጻረር ካልእ ወንጌል እንተደኣ ሰቢኽናልኩም ውጉዝ ይኹን” (ገላ ፩፥፰/1፥8)። ኣስዕብ ኣቢሉ “ሕጂ’ውን ሓደ ነቲ ዝተቐበልክምዎ ዚጻረር ካልእ ወንጌል እንተደኣ ሰቢኹልኩም ደጊመ ውጉዝ ይኹን እብል ኣሎኹ” (ገላ ፩፥፱/1፥9) ብምባል የጠንቅቐና። ኵሉ ሕዝቢ ምእንቲ ክፈልጥ ናብ ሰብ ኤፌሶን’ውን “ደጊም ከም ሕፃናት ብናይ ሰብ ምጥባርን ምፍሓስ ስሕተት ዚኸውን ተንኮልን ዝመጽእ ናይ ትምህርቲ ንፋስ ንየው ነጀው ኣይክንድፋእን: ኣይንክንኰብን ኢና” ኢሉ ይምዕደና (ኤፌ ፬፥፲፬/4፥14)። ኣብ ዳኅረዋይ ዘመን ሓሰውቲ መሲሓንን መስሓትያንን ከም ዝመጹ ክንጥንቀቐሎም ከምዝግባኣናን ባዕሉ ጐይታናን መድኃኒናን ፈጣሪናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምሂሩና እዩ (ማቴ ፳፬፥፳፬/24፥24)። ናይዞም ሰባት እዚኣቶም ባህርይ ብትዕቢትን ብትምክሕትን ስለዝተዓብለለ ኑፋቄ (ጥርጥር) ኣብ ልቦም ብምብቋል: ንናይ መጻሕፍቲ ቃል ንጥፍኣት ገዛእ ርእሶም ከምዝጠውይዎ ቅዱሳን ሓዋርያት ገሊጾም ኣለዉ። (ካልኣይ ጢሞ ፫፥፩-፱/3፥1-9 ካልኣይ ጴጥ ፪፥፩-፳፪/2፥1-22 ፫፥፲፮/3፥16) ፍቁር ጐይታ ተባሂሉ ዚጽዋዕ ሓዋርያ ቅዱስ ዮሐንስ’ውን “ኣቱም ፍቁራተይ ብዙኃት ሓሰውቲ ነቢያት ናብ ዓለም ተዋፊሮም ኣለዉ እሞ: እቶም መናፍስቲ ካብ ኣምላኽ እንተኾይኖም መርምሩ እምበር ንመንፈስ ዘበለ ኵሉ ኣይትእመንዎ ብምባል ኣብ እምነትና ጸኒዕና ክንነብር ይምዕደና (ቀዳማይ ዮሐንስ ፬፥፩/4፥1) ።

እግዚኣብሔር ሰላምና እዩ

ክርስቶስ ተንሥአ እሙታን (ክርስቶስ ካብ ምዉታን ተንሲኡ) ---- በዐቢይ ሓይል ወስልጣን (ብዓቢይ ሓይልን ስልጣንን)

ኣሰሮ ለሰይጣን (ንሰይጣን ኣሰሮ) --- ኣግዓዞ ለኣዳም (ንኣዳም ኣግዓዞ)

 ሰላም (ሰላም) --- እምይእዜሰ (ደጊም ካብ ሎሚ ንድሓር)

ኮነ (ኮነ) --- ፍስሓ ወሰላም (ፍስሓን ሰላምን)

በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ ኣሜን!!!

“እግዚኣብሔር ሰላምና እዩ” መ.መሳ 6፡24 (ኤፌ 2፡14)

ምናልባት ደቂ ሰባት ብዛዕባ “ሰላም” ብዙሕ ትንታነ ክንህብ ንኽእል ንኸውን። ሰላም ማለት ግን ህድኣት፡ ቅሳነት፡ ዕረፍቲ፡ ነጻነት ዝሰፈኖ ኩነት ማለት ኢዩ። እቲ መሰረታዊ ኩነት ናይ’ዛ ሎሚ ንነብረላ ዘለና ዓለም “ሰላም” ኢዩ ኔሩ። እግዚኣብሔር ኣምላኽ ውን ቅድሚ ስርሑ ምጅማሩ ብፍጹም ሰላም ብባህሪኡ እናተወደሰን እናተመስገነን፡ ንበይኑ ንዘይቁጸር ዘመናት  ይነብር ነበረ። ነቲ መጀመርታ ስርሑ ዝኾነ ፍጥረታት’ውን ብሰላም ኢዩ ክፈጥሮ ጀሚሩ። ብፍጹም ሰላም “ይኹን” እናበለ ንኹሉ ፍጥረታት ፈጢርዎ። እዚ ሎሚ ንርእዮ ዘለና ዕግርግር፡ ራብሻን፡ ኩናትን ምስቲ ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ ዝነበረ ንዘልዓለም’ውን ዝነብር ፍጹም ሰላም ክወዳደር ኣይክእልን ኢዩ። ልክዕ ከምዚ ካብ ባሕሪ ብጭልፋ ወይ ከኣ ሓንቲ ንጣብ ማይ ኣብ ውቅያኖስ ኢዩ። ምናልባት ንኽልቲኡ ኩነት ዝተዓዘበ ፍጡር ብምግራምን ምድናቕን ናብዚ ናይ ሎሚ ኩነት ይጥምት ይኸውን። 

እግዚአብሔር ዘይልውጦ ዘመን የልቦን!

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሃገርና፦ ከምቶም ዝቐደሙ ዘመናት ኣቦታትና፤ ሎሚ’ውን ብዝተፈላለዩ ፈታኒ መድረኻት ታሪኽ ትሓልፍ ኣላ። መድብል ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ገጻቱ ዘይውዳእ፤ ምዕራፋቱ ድማ እምብዛ ብዙኅ እዩ። ብዝግባእ ምንባብን ምስትውዓልን ድማ ይሓትት። ሓሓንሳብ ብምምስሳል ዝደጋገመሉን ዝመላለሰሉን ኵነት ይሃልዎ ደኣ እምበር፤ በብዘመኑ ነናቱ ኣገላልጻን ክውንነታዊ ፍጻሜን ኣለዎ። ዝኾነ ዘመን ናቱ ናይ ርእሱ መልክዕ ኣለዎ። ኵሉ ዘመን ከም ሓረገ ትውልዲ ስለዝተሰናሰለ፤ ውጽኢት ናይቲ ቅድሚኡ ዘሎ ዘመን ኮይኑ ካብቲ ዝቐደመ ዝወርሶ፤ ናብቲ ዝቕጽል’ውን ዘውርሶ ነገር ክህሉ ከኣ ባህርያዊ እዩ። ኣብ ጕዕዞ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን፤ ትማልን ቅድም ትማልን ፈተና ነይሩ፤ ሎሚ’ውን ኣሎ። ትማሊ ካብቲ በብዘመኑ ዘጋጥም ዝነበረ ምዕንቃፍን ምድካምን ጊዜኡ ምስ ኣኸለ፤ ምትንሣእን ምብርባርን ነይሩ፤ ወዲቕካን ደቂስካን ምትራፍ ንሓዋሩ ስለዘየሎ ከኣ፤ ሎሚ’ውን ካብ ዘሎ ኵሉ ምውዳቕን ድኽመትን ከኣ ትንሣኤ ክህሉ ባህርያዊ ጥራይ ዘይኮነስ ብኣምላኽ ዝተነገረን፤ ዘይበርስ ኪዳን ዝተዋህቦን እዩ። ኣብቲ ዘመን ምትንሣእ ግና ዝደቀሰ ኵሉ ክበራበር ከድልዮ እዩ እምበር፤ ትንሣኤ ቤተ ክርስቲያንና ዘይተርፍ ምዃኑ ግሁድን እሙንን ነገር እዩ። ምኽንያቱ እግዚአብሔር ዘይልውጦ ዘመን ስለዘየልቦ፤ እዚ ሎሚ ዘሎ ኵሉ ምድንጋርን ሕንፍሽፍሽን ጽባሕ ብርግጽ ብኃይሊ ኣምላኽ ክልወጥ እዩ።

ኣብ ኢየሩሳሌም ጽንሑ!

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

ንበሩ ሀገረ ኢየሩሳሌም  (ሉቃ ፳፬፥፵፱/24፥49)

ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድኅሪ ትንሣኤኡ ንቅዱሳን ሓዋርያቱ እናተገልጸ ኣርብዓ መዓልቲ ድኅሪ ምምሃሩን: ኣብ ደብረ ዘይት ብዘደንቕ ይባቤ መላእክት እናተመስገነ ቀቅድሚ ምዕራጉን: ንሓዋርያት ካብቲ ዝተዛረቦም እቲ ሓደ “አንትሙሰ ንበሩ ሀገረ ኢየሩሳሌም እስከትለብሱ ኃይለ እምአርያም” (ንስኻትኩም ግና ካብ ላዕሊ ሓይሊ ኽሳዕ እትለብሱ፡ ኣብ ከተማ ኢየሩሳሌም ጽንሑ) ዝብል ነበረ።

ኢየሩሳሌም ማለት ናይ ሰላም ከተማ ማለት እዩ። ጥንታዊ ስማ ከኣ ሳሌም ይብሃል ነበረ። (ዘፍጥ ፲፬፥፲፰/14፥18) እዚኣ ቅድስት ከተማ’ዚኣ ብዝተፈላለየ ስም’ውን እትጽውዓሉ ጊዜ ነይሩ እዩ። (ኢያ ፲፭፥፷፫/15፥63 ፲፰፥፲፮/18፥16 ካልኣይ ዜና ፳፯፥፫/27፥3 ፴፫፥፲፬/33፥14 መዝ ፻፴፮፥፩/137፥1) ድኅሪ ንግሥነት ቅዱስ ዳዊት ግና ኢየሩሳሌም ዝብል ስማ ጸኒዑ ይርከብ ኣሎ። (ካልኣይ ሳሙ ፭፥፮-፲/5፥6-10)። ቅድስት ከተማ ኢየሩሳሌም ኣብ ታሪኻ: ንነዊሕ ዘመናት ኣሦራውያንን ባቢሎናውያንን ብዝኣመሰሉ ባዕዳውያን ወረርቲ ዕንወትን ራስያን ኣጓኒፍዋ እዩ። ቅዱስ ዳዊት ብትንቢት ርእዩ ንዝዝመረላ መዝሙር ምዝካሩ ጽቡቕ ኣብነት ክኾነና ይኽእል። (መዝ ፻፴፮፥/137)። እስራኤላውያን ንዋና ከተማኦም ኢየሩሳሌም ፍሉይ ፍቕሪ ነበሮምን ኣለዎምን። መካበብይያታ ነዲቖም: ደጌታታ ዓጽዮም: ጽኑዕ ዕርድታት ዓሪዶም ካብ ጸላእቲ ይኸላኸሉላ ከምዝነበሩ ከኣ ይፍለጥ። ስለዚ ኸኣ ጽዮን: ትርጉሙ ድማ እምባ: መጸገዒ: ኸውሊ እናበሉ ይጽውዕዋ ነበሩ።

ምዕዶ ንካህናትን ዲያቆናትን

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።

ንሎሚ ሓደ ግዱስ ተኸታታሊ መደብና ይጠቕም እዩ ብምባል ካብ መጻሕፍቲ ሊቃውንት ሃገርና ካብ ዝረኸብዎ ጠቒሶም ንዝለኣኹልና ጽሑፍ ናባኹም ንዝርግሖ ኣሎና እሞ: ካልኦት’ውን ብተመሳሳሊ ኣብዚ መደብ’ዚ ሱታፌኹም ብኸምዚ ኣገባብ ክትቕጽሉ በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ብትሕትና ክንዕድም ንፈቱ።

ለኣኺ እዚ ጽሑፍ’ዚ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ጦማርና “ምዕዶ አበው ዘደብረ ቢዘን” ኣብ ትሕት ዝብል ርእሲ ካብ መጽሓፍ “መዝገበ ሃይማኖት” ጠቒስና ንዘውጻናዮ ጽሑፍ ኣንቢቦም: ካብ ዝኅተም ልዕሊ ኣስታት 50 ዓመት ዝገበረ “ወልታ ሃይማኖት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ርእሲ ብቀሺ ገብረሚካኤል ገብረሕይወት ብዝተባህሉ ሊቅ ካብ ዝተሰናደወ መጽሓፍ ንዝረኸብዎ ተመሳሳሊ ምዕዶ ንክልእኹልና ከምዝተተባበዑ ገሊጾሙልና ኣለዉ።

መምህር ቤተ ክርስቲያን ዝነበሩ ኣዳላዊ እዚ መጽሓፍ’ዚ: ምኽንያት ጽሕፈት ዝኾኖም ነገራት ክገልጹ ከለዉ: ሓዋርያት መሲሎም ካብ ዘስሕቱ፤ ቍርበት በጊዕ ተኸዲኖም ካብ ዘጋግዩ ሓሰውቲ ብሃይማኖት ተዓቂብና ክንነብር “ዋልታ እምነት” ክኾነና ብምባል ብንኡስ ዓቕሞም ንመናፍቃን ምላሽ ዘዳለዉዎ ምዃኖም ኣብ መቅድም መጽሓፎም ምግላጾም ለኣኺና ኣብሪሆምልና ኣለዉ። “ወምክንያተ ጽሒፎቱሰ ለዝንቱ መጽሐፍ:  እንዘ ይብሉ “ተዓቀቡ እምሐሳውያነ ነቢያት እለ ይመጽኡ ኀቤክሙ በአልባሰ አባግዕ ወእንተ ውስጦሙሰ ተኵላት መሰጥ እሙንቱ” (ማቴ ፯፥፲፭/7፥15)። እዚ መጽሓፍ’ዚ ብመጠን ትሕዝቶኡ ንኡስ ይኹን ደኣ እምበር መልእኽቱ ዓቢይ ምዃኑ ተሳታፊ ዓምድና ወሲኾም ድኅሪ ምግላጾም: እዛ ሎሚ ዝሰደዱልና ጽሑፍ’ውን ኣብ መወዳእታ ክፋል ናይዚ መጽሓፍ ዝርከብን: ንካህናትን ዲያቆናትን ዝቀንዐ ምዕዶ ምዃኑ ኣነጺሮሙልና ኣለዉ። ንለኣኺና ተክለሃይማኖት ካብ ዓዲ እንግሊዝ ብስም ተኸታተልቲ መደብና እናመስገንናን እግዚአብሔር ኣምላኽ ከኣ ዓስቢ ክህቦም እናለምንናን: ቅዳሕ እዚኣ መጽሓፍ ከምቲ ዘተመባጽዑልና ኣብ ዝሓጸረ ጊዜ ብኣድራሻና ክሰዱልና ተስፋና ምሉእ ምዃኑ ንገልጽ። ተሳትፎኹም ክቕጽል ከኣ ብስም ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሓደራ ንብል። ሕጂ ናብቲ ምዕዶ ንስገር: ንኵልና ኣስተውዒሉ ዝፍጽም ልቦና ይሃበና፦

ምዕዶ አበው ዘደብረ ቢዘን

ምዕዳን ንዅሉ ዝኸውን።

ኣንቱም ኣቦታትና ካህናት ኣዕይንተ እግዚአብሔር እተባሃላትኩም! ብዕዝነ ልቦና ስምዑና ንእሽቶ ምኽሪ ክንመኽረኩም፡ ነገር ግን ንሕና ንኣኻትኩም ክንመክር ኣይከኣለናን፡ ምንጽርጻር ጓህን ደኣ የዛርበና ኣሎ እምበር፤ መጀመርያ ካህን ዝኸውን ፴ ዓመት ዕድመ ምስ መልኤ፡ ዓዲ ዝመረጽዎ። ዲያቆን ድማ ፳፭ ዓመት ዝኾኖ ዘመን ምምላኦም ሀገር ዝመስከረሎም ዕጉሣን፡ ህዱኣን፡ ምዃኖም ርእዮም ይሽሙ ግብ ሓዋ ፮፥፫-፮። “ቀለልቲ፡ ሰረቕቲ፡ ሓሰውቲ፡ ግን ኣይሽሙ” ኢሉ ኣሎ ፍትሐ ነገሥት ኣብ ፮ይ አንቀጸ ቀሳውስት። ኣብ ፭ይ ኣንቀጸ ዲያቆናት ኣብ ሲኖዶስ ኣብ ዲድስቅልያ ተመልከቱ።

ካህናት ንርእሶም ብሥርዓት ፀኒዖም ብሥርዓት ፅንዑ ኢሎም ዜስተምህሩ ዋጋኦም ብዙኅ ከም ዝኾነ፡ ማቴ ፲፱፥፳፯-፳፱። ቲቶ ፩፥፯-፱። ብምድሪ ግን መከራኦም ብዙኅ ከም ዝኾነ ግብ ሓዋ ፯፥፶፱ ተመልከቱ። ክፉእ ዚገብሩ ካህናት ግን ንርእሶም ጠፊኦም ሕዝቢ ከም ዘጥፍኡ። ፩ ሳሙ ፪፥፲፪-፴፬። ብኃጢኣት ካህናት ፴ ሽሕ እግረኛ ከም ዝሞቱ፡ ማቴ ፳፭፥፳ ተመልከቱ። ስለዚ ነገር ንምእመናን ተጊሀትኩም መሀሩ። ሕገ እግዚአብሔር ከየፍርሱ ነጊራትኩምዎም እንተ ገበሩ ኵልኹም ትድኅኑ፡ ነጊራትኩምዎም እንተ ኣበዩኹም ንርእስኹም ትድኅኑ ፩ ጢሞ ፬፥፲፮። ቲቶ ፪፥፲፭። “ኢታፁርዎሙ ፆረ ክቡደ” ማለት ጽኑዕ ዕዳ ኣይተሸክምዎም ማለት እዩ እምበር፡ ሕገ እግዚአብሔር ኣይተኣዝዝዎም ማለት ኣይኮነን። ካብ ክርስቶስ ዚበልጽ ርኅሩኅ መን ኣሎ! መንግሥተ ሰማያት ዚኣክል ብጭልፋ ማይ ዚህብ።

ምእመናንን ምእመናትን ሕዝበ ክርስቲያን ድማ ኣእምሮ ግበሩ። ካህናት ዝኣዘዝኹም ግበሩ፤ ክፉኣት እዮም ከመይ ኢልና ክንሰምዖም እንተ በልኩም፡ ጽቡቕ እንተዘይገበረ ጽቡቕ ግበሩ ዘይብል ካህን የልቦን፡ “ዲበ መንበረ ሙሴ ነበሩ ለክሙ ጸሐፍት ወፈሪሳውያን ኵሎ ዘይቤለክሙ ግበሩ፡ ወዘመሀሩክሙ ዕቀቡ፡ ወዘከመ ምግባሮሙሰ ኢትግበሩ” ዝበሎ እዩ። ማቴ ፳፫፥፪-፫።

(ካብ መጽሓፍ መዝገበ ሃይማኖት - ፀአታኒ እምደብረ ቢዘን፡ ካብ ፯ይ ክፍሊ ዝተወስደ)

“እታ መንገዲ እዚኣ እያ ብኣኣ ተመላለሱ” (ኢሳ ፴፥፳፩/30፥21)

“መንገዲ” ዝብል ቃል ካብ ‘ነገደ’ ዝብል ትርጉም ዘለዎ ግእዛዊ ግሲ ዝተወርሰ ቃል እዩ። “መንገዲ” ዝብል ቃል ክትርጐም ከሎ ጽርጊያ፡ ጐደና፡ መኽየዲ፡ … ዝብል ትርጉም ይሕዝ (ማቴ ፳፥፴/20፥30)። “መንገዲ” ኣብ ብዙኅ ክፍልታት መጽሓፍ ቅዱስ ዝተፈላለየ ምሥጢራት ሒዙ ተጠቒሱ ይርከብ።

ነቢየ እግዚአብሔር ኤርሚያስ “እታ ጥንታዊት መገዲ ሕተቱ” ብምባል ብዛዕባ እዛ ጥንታዊት መንገዲ ይምህረና (ኤር ፮፥፲፮/6፥16)። ሊቀ ነቢያት ሙሴ’ው “ኣብታ እትወርስዋ ምድሪ ምእንቲ ብሕይወት ክትነብሩ፡ ምእንቲ ኪጽብቐልኩም ዕድሜኹም ድማ ምእንቲ ኪነውሕ በታ እግዚአብሔር ኣምላክኹም ዝኣዘዘኩም ኵሉ መንገዲ ኪዱ” ብምባል ትእዛዝ እግዚአብሔር ይነግረና (ዘዳ ፭፥፴፫/5፥33)። መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ’ውን “ጐደና እግዚአብሔር ጽረጉ፡ መንገዱ’ውን ኣቕንዑ” እናበለ ትምህርተ ንሥሓ ይሰብከልና። (ማቴ ፫፥፪-፫/3፥2-3)።

ልበ አምላክ ዝተባህለ ዳዊት ኣብ መዝሙሩ “ምኽሪ ክፉኣት ሰባት ዘይሰምዕ ብመንገዲ ኃጥኣን ከኣ ዘይከይድ ኣብ ኣኼባ መላገጽቲ ድማ ዘይጽምበር፡ እኳ ደኣ ንሕጊ እግዚአብሔር ብምእዛዝ ዚሕጐስ፡ ነቲ ሕጉ’ው ለይትን መዓልትን ዘስተንትኖ ሰብ ብፁዕ እዩ። እግዚአብሔር ንመንገዲ ጻድቃ ይፈልጦ እዩ፡ መንገዲ ክፉኣት ሰባት ግና ክትጠፍእ እያ” (መዝ ፩፥፩-፪/1፥1-2) ብምባል ንመንገዲ “ፍኖተ ጻድቃን” “ፍኖተ ኃጥኣን” እናበለ ኪኸፍሎ እንከሎ ንፍኖተ ጻድቃ ጥንታዊት መንገዲ፡ መንገዲ ቅኑዓት፡ መንገዲ እግዚአብሔር፡ ዓመጸኛታት ንዚዕንቀፉላ … ፍኖተ ኃጥኣን ከኣ ብኣንጻሩ ባዕላዊ መንገዲ፡ መንገዲ ሞት ዘይቀንዕ ጽርጊያ እናበሉ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ጠቒሶሞ ይርከቡ።

መልሲ ነቲ ተላዒሉ ንዝነበረ ኑፋቄያዌ ትምህርቲ (ሣልሳይን መወዳእታን ክፋል)

ምስክርነት ቅዱሳን አበው

 ቅዱስ አትናቴዎስ ሐዋርያ

“ወለደት ድንግል ዘፀንሰቶ እንዘ ኢተአምር ብእሴ በሥጋ ዘፈጠሮ ለርእሱ ወወለደቶ ዘእንበለ ደነስ ወሕማም ወኢረስሐት በሐሪስ ሐፀነቶ ዘእንበለ ፃማ ወድካም ወአጥበወቶ ዘእንበለ ድካም ወልአሐቀቶ በሕግ ዘሥጋ ዘእንበለ ትካዝ።”

ድንግል ሰብኣይ ከይፈለጠት ክወሓዶ ብዝፈጠሮ ሥጋ ንዝጸነሰቶ ወለደት፤ ብዘይ ኃጢኣት ብዘይ ሕማም ሕርሲ ወለደቶ፤ ናይ ሓራስ ግብሪ ኣይረኸባን። ብዘይ ድኻም ብዘይ ምስልካይ ኣዕበየቶ። ብዘይ ድኻም ኣጥበወቶ። ንሥጋ ብዝግባእ ሕጊ እንታይ ከብልዖ፡ እንታይ’ከ ከልብሶ ከይበለት ኣዕበየቶ። ( ሃይማኖተ አበው፦ አትናቴዎስ ምዕራፍ ፳፰፥ ክፍሊ ፲፬ ቍ. ፲፱) 

ቅዱስ ቄርሎስ 

“ወተአዘዘ ለአዝማዲሁ እንተ ይእቲ እሙ እንተ ወለደቶ በሥጋ እንበለ ዘርዐ ብእሲ ወልደቱሂ እምኔሃ በሥጋ አኮ ከመ ልማደ ፅንሰ ሥርዓቶን ለአንስት ሐሰ አላ ፍሉጥ እምልማደ ፅንሶን ለአንስት ወወለደቶ ድንግል ለቃል በሥጋ እንበለ ዘርዐ ብእሲ።” (ሉቃ ፩፥፳፮-፴፯ ፪፥፶፩) 

ንኣዝማዱ እዙዝ ኮነ። ንሳ ኸኣ እንበለ ዘርዐ ብእሲ ዝወለደቶ ኣዲኡ እያ። ብሥጋ ካብኣ ምውላዱ፤ ከም ልማድ ሥርዓት ምጽናስ ኣንስቲ ኣይኮነን። ካብ ልማድ ሥርዓት ምጽናስ ኣንስቲ ዝተፈለየ እዩ። ድንግል ንቃል ብሥጋ ብዘይ ዘርዓ ብእሲ ወለደቶ። (ሃይማኖተ አበው፦ ቄርሎስ ምዕራፍ ፸፥ ክፍሊ ፪ ቍ.፳፭)

መልሲ ነቲ ተላዒሉ ንዝነበረ ኑፋቄያዌ ትምህርቲ (ካልኣይ ክፋል)

ቡርክት አንቲ እምአንስት - ካብ ኣንስቲ ብርኽቲ ኢኺ 

እምበኣር እግዚአብሔር ማኅደሩን፡ ኣብ ምድሪ ከኣ ዙፋኑ ክትከውን ዝኃረያ ቅድስት ድንግል ማርያም፤ ብድንግልና ጸኒሳ ብድንግልና ንኣምላኽ ምውላዳ ጥራይ ዘይኮነስ ብኵሉንተናኣ ቅድስቲ ንጽሕቲ ካብ ኵለን ኣንስቲ ተፈልያ ብርኽቲ ብምዃና ብምድራውያን ጥራይ ዘይኮነስ ብሰማያውያን ከይተረፈ ተመስኪሩላ እዩ። ዓቢዪ ዜና ብስራት ዝጾረ ቅዱስ ገብርኤል ድማ እቲ ቀዳማይ ምስክርና እዩ። ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ዝቐውም ቅዱስ ገብርኤል ኣብሳሬ ትስብእት ኮይኑ ናብታ ቅድስት ድንግል ኣብ ዝተለኣኸሉ እዋን፡ ካብቲ ዘቕረበላ ሰላምታን ዘቕረቦ ውዳሴን ከኣ ብእግዚአብሔር ንዝተዋህባ ክብሪ ክንርዳእ ንኽእል። ካብቲ ብዙኅ እቲ ሓደ ኸኣ “ኣቲ ምልእቲ ጸጋ፡ እግዚአብሔር ምሳኺ እዩ እሞ፡ ባህ ይበልኪ፡ ካብ ኣንስቲ ብርኽቲ ኢኺ” ዝብል ይርከቦ። ካብ ኣንስቲ ብርኽቲ ኢኺ ምባሉ ኸኣ መርገመ ሥጋ መርገመ ነፍስ ዘይብልኪ፤ በረኸት ሥጋን በረኸት ነፍስን ዘሎኪ (እተውህቢ)፤ ካብ ልማደ ኣንስት ፈጺምኪ ዝረሓቕኺ፤ ካብ ኣንስቲ ኵሉ ዝተፈለኺ ዝተባረክኺ ማለቱ እዩ። እታ ንቅድስት ድንግል ከተመስግና መንፈስ እግዚአብሔር ንዝገለጸላ ምሥጢር ኤልሳቤጥ’ውን ብዓቢይ ቃል ዝበለቶ ምስ ቅዱስ ገብርኤል ዝመሳሰል እዩ። “ወመልአ መንፈስ ቅዱስ ላዕለ ኤልሳቤጥ ወከልሐት በዐቢይ ቃል ወትቤ፡ ቡርክት አንቲ እምአንስት” (ንኤልሳቤጥ ድማ መንፈስ ቅዱስ መልአ፤ ብዓቢይ ድምፂውን ዓው ኢላ ንስኺ ካብ ኣንስቲ ብርኽቲ ኢኺ) በለታ። (ሉቃ ፪፥፵፪/2፥42) 

መልሲ ነቲ ተላዒሉ ንዝነበረ ኑፋቄያዌ ትምህርቲ (ቀዳማይ ክፋል)

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።

መእተዊ

ኣብ ዝኃለፈ እዋን ብሓደ ዲያቆን ተላዒሉ ንዝነበረ ኑፋቄያዌ ትምህርቲ ብመሠረት ኣቦታትና ዘጽንሑልና ኦርቶዶክሳዊ ትምህርቲ፡ መልሲ ከም እንህብ ብዝኣተናዮ ቃል፤ ሊቃውንቲ ሓቲትና መጻሕፍተ ቤተ ክርስቲያን ተመልኪትና ንዝረኸብናዮ እንሆ ናባኹም ነብሎ ኣሎና።

ንመእተዊ ክኾነናን ብሕ­ጂ ክለዓል ንዝኽእልን ባዕላዊ ትርጉምን ፍልስፍናን ተግሣጽ ዝኸውን፡ ቅዱስ ጳውሎስ “ካብቲ ዝተጻሕፈልና ኣይንኅለፍ” ንዝበሎ ኃይለ ቃል መሠረት ብምግባር አትናቴዎስ ሐዋርያ ንዝሃቦ መለበሚ ቃል ከነቕድም ኢና።

“ነጽሩ ዘከመ እፎ ወድቁ ውስተ ዕበደ ስሕተት ከመዝ ወእሙንቱ ይሔልዩ ከመ ጠቢባን እሙንቱ ርእዩ ዕበየ ዝንቱ ኃጢአ ልቡና ወዕበድ ዘወድቁ ውስቴቱ እስከ ፈጠሩ ሎሙ ዘኢሀሎ ውስተ መጻሕፍት ወዘኢይትረከብ። (ኢሳ ፭፥፲፱-፳፩ ዮሐ ፰፥፵፬-፵፭) (ብኸመይ ዝኣመሰለ ድንቍርና ከምዝተተሓዙ ፍለጡ፤ ንገዛእ ርእሶም ፈላጣት ከምዝኾኑ ይሓስቡ። ንዝወደቑሉ ምስኣን ኣእምሮን ብዝኂ ስንፍናን ርኣዩ። ኣብ መጻሕፍቲ ንዘየለን ኣብ መጻሕፍቲ ንዘይርከብን ካብ ልቦናኦም ኣንቂዖም ክሳብ ምዝራብ በጺሖም።) (አትናቴዎስ ምዕራፍ ፳፬፥ ክፍሊ ፫ ቍ. ፬)

ንነነዌ ንዘክራ

ርሑቀ መዓት ብዙኃ ምሕረት እግዚአብሔር ቅኑዕ ፈራዲነቱ ኣብ ታሪኽ ዓለም ካብ ዝተራእየሉ እቲ ሓደ መዋዕል ታሪኽ ነነዌን ሕዝባን እዩ። እዚ ታሪኽ’ዚ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ኣብ ትንቢተ ዮናስ ብሰፊሑ ዝተገልጸ እዩ። ኣብዚ ታሪኽ’ዚ ነቢየ እግዚአብሔር ዮናስ ናብታ ዓባይ ከተማ ነነዌ እግዚአብሔር ከምዝለኣኾን፤ ኃጢኣት ነበርታ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ከምዝብጸሐን ጥፍኣታ’ውን ከምዝቐረበን ክንገር ድማ ተኣዚዙ እኳ እንተነበረ፤ ካብ ገጽ ኣምላኽ ክኽውል ከምዝፈተነ ይገልጽ። ብጥበብ እግዚአብሔር ድማ ካብቲ ክሃድመላ ዝፈተነ መርከብ ናብ ባሕሪ ከምዝተደርበየን፤ ሠለስተ መዓልትን ሠለስተ ለይትን ድማ ኣብ ከብዲ እቲ ዝተቐበሎ ዓሣ ነብሪ ከምዝጸንሐን ናብ ገምጋም ባሕሪ ናይቲ ክኸዶ ዝግባእ ዓዲ ድማ ከምዝትፈኦ ይነግር። ኣብታ ዓዲ ምስቀረበ ድማ ቃል ተግሣጽ ከምዘስምዐ፤ እቲ ሕዝቢ ድማ ካብ ንጉሥ ኣትሒዙ ኵሎም መኳንንትን ዓበይትን ንኣሽቱን እንስሳታት ከይተረፈ ምሕረት እግዚአብሔር ብጾምን ብጸሎትን ሠለስተ መዓልቲ ከምዝለመኑ እሞ እግዚአብሔር ኣምላኽ ድማ ጣዕሳኦምን ምምላሶምን ርእዩ ምሕረት ከምዝኣወጀሎም የረድኣና። ነቢየ ነነዌ ዮናስ ግና ኣብ ልዕሊ እቲ ሕዝቢ ንዝወርድ ጥፍኣት ክርኢ ብሕት ኢሉ ኣብ ወሰን ናይቲ ዓዲ ናብ ዝርከብ በሪኽ ቦታ ወጺኡ ይጽበ ከምዝነበረ እሞ እግዚአብሔር ግና ርኅራኄኡ ብሓንቲ ከተጽልሎ ዘብቖላ ሰፊሕ ቖጽሊ ዘለዋ ጒልዒ ገይሩ ከምዝመሃሮ ይነግረና። 

እምበኣር በዚ ጽማቝ ዝቐረበ ትንቢተ ዮናስን ታሪኽ ነነዌን፡ ክንዲ ባሕሪ ዝሰፈሐ ትምህርትን መልእኽትን ነቶም ኣብዚ ዘመን ዘሎና ሕዝቢ ዝህበናን ዝምህረናን እዩ። ጐይታ’ውን ብዛዕባ ዮናስ ደጋጊሙ ምጥቓሱ ነዚ ኣብ ሓደ ምጽናዕ ዘይተኣኸኣሎ እሞ ትእምርቲ ዝደሊ ክፉእን ዘማውን ወለዶ ዝህቦ ዓቢ ትምህርቲ ስለዘሎ እዩ። እግዚአብሔር ምሥጢሩን ምስትውዓሉን ይዓድለና እሞ ንጾመ ነነዌ ምኽንያት ብምግባር ካብቲ እዚ ታሪኽ’ዚ ካብ ዝምህረና ትምህርቲ ንውሑድ መልእኽቱ ስዒብና ክንጠቕስ ኢና። 

አስተርእዮ - ግልጸት ኣምላኽ

ብመንጽር ቀመርን ግጻዌን ቤተ ክርስቲያን እዚ ዘሎናዮ እዋን ዘመን አስተርእዮ ተባሂሉ ይፍለጥ። መሠረቱ ድማ አስተርአየ ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝወጸ እዩ። ኣርኣየ ኣግሃደ ከሠተ ከም ማለት እዩ። ብቋንቋ ጽርዒ’ውን ኤጲፋንያ ይብልዎ። ትርጉሙ ድማ ብተመሳሳሊ ምግላጽ ምግሃድ ማለት እዩ። ስያሜኡ ከኣ እግዚአብሔር ኣምላኽና ኣብዚ እዋን እዚ ንደቂ ሰባት ካብ ዝፈጸሞምን ዘግሃዶምን ዕጹብ ነገራት ዝተበገሰ እዩ። አስተርእዮ ተባሂሉ ዝፍለጥ እዋን ድማ ካብ ልደት ጐይታ ዝጅምር ኮይኑ ክሳብ ምእታው ዓቢይ ጾም ዝቕጽል እዩ። እቲ ስያመ ዘመንን ትርጉሙን ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ብስያመ ዕለት ግና ብፍሉይ ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ ንዝወለደት ክብርት ወላዲተ አምላኽ ቅድስት ድንግል ማርያም ዕለተ ዕረፍታ ንዝኾነ ፳፩ ጥሪ ሂቦም ይሰምይዎ። እዚ ኸኣ ብዘይ ምኽንያት ኣይኮነን። እቲ ዓቢ ምግላጽ ማለት እቲ ዘይረአ ኣምላኽ ክረአ፤ እቲ ዘይውሰን ክውሰን፡ እቲ ዘይድህሰስ ረቂቕ ኣምላኽ ክድህሰስ፡ እቲ ዘመን ዘይውስኖ ኣምላኽ ዘመን ክቝጸረሉ ዝኸኣለ፡ ባህርዩ ከይገደፈ ብተዋሕዶ ሥጋ ለቢሱ ፍጹም ሰብ ናይ ዝኾነሉ ምሥጢር ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ብምዃኑ እዩ። እምበኣር ብምድራውያንን ብሰማያውያንን ፍጡራት እትምስገን ወላዲት ኣምላኽ ንኣምላኽ ብዝወለደትሉን አስተርእዮ ብዝተፈጸመሉ ወርኃት ካብዚ ዓለም ናብቲ ዘይኃልፍ ዓለም ዝተሳገረትሉን ስለዝኾነ እዩ። ብዛዕባ’ዚ ማለት ዕረፍቲ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ዝምልከት ቅድሚ ሕጂ አስተርእዮ ብዝብል ኣርእስቲ ንዝወጸ ትምህርታዊ ጽሑፍ ንመልከት።

እቲ ቀንዲ አስተርእዮ ምባሉ ግና ኣምላኽ ኣብዚ ወርኃት’ዚ ንደቂ ሰባት ዝፈጸሞ ርእሱ ናይ ምግሃድ ሥራሕ ምዃኑ ነስተውዕል። እቲ ብምልኣት ዘሎ እግዚአብሔር ንደቂ ሰባት ብሓጺር ቁመት ብጸቢብ ደረት ተወሲኑ ምግሃዱ’ውን ቅዱስ ዳዊት ክንበ ከሎ “እግዚአብሔር እግዚእ አስተርአየ ለነ” ኢሉ ነይሩ (መዝ ፻፲፯፥፳፯/118፥27)። ኣብዚ ወርኃት እዚ ግና ነየናይ ፍጻሜ ጐይታ ኢና ብፍሉይ አስተርእዮ እንብሎ? ነባብና ንቐጽል።

በዓለ ግዝረት

ሎቱ ስብሐት (ንስሙ ስብሐት ይኹኖ እሞ)፡ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ንጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ፈልያ እተኽብረሉ ፱ተ ዓበይትን ፱ተ ንኡሳን በዓላት ኣለዋ። ሓደ ካብቶም ንኡሳን በዓላት ድማ ኣብ ሻሙናይ ዕለተ ልደት ዝኽበር በዓለ ግዝረት ጐይታ እዩ። ሠራዔ ሕግ እግዚአብሔር፡ ብዝተፈለየ ኣካሉ ወልደ እግዚአብሔር ሥጋ ለቢሱ ፍጹም ሰብ ብምዃን ነቲ ደቂ ሰባት ንክሕልዉዎ ካብ ዝሠርዖ  ሕግታት ነቲ ሓደ ባዕሉ ዝፈጸመሉ ዕለት እዩ።

ግዝረት ብዘመነ አብርሃም ዝተተኽለ ሕጊ እዩ። ትርጉሙ ድማ ዕልቦ ሥጋ ካብ ኣካላትካ ምውጋድ፡ ምቑራጽ ማለት እዩ። እዚ ከኣ እግዚአብሔር ኣምላኽ ምስ ኣቦና አብርሃም ናይ ዝኣተዎ ቃል ኪዳን ምልክት ነበረ። ግዝረት ናይቲ ክመጽእ ዝነበሮ ጥምቀት ምሳሌ ኮይኑ ከኣ መፍለዪ ኣብ ሞንጎ ብእግዚአብሔር ዝኣመኑን ዘይኣመኑን ሕዝብታት ኮይኑ የገልግል ነበረ። ግዝረት ሕዝብን አሕዛብን ዝፈላለዩሉ ሥርዓተ ሕጊ ከምዝነበረን፤ ጥምቀት ከኣ ኣብ ሞንጎ እሥራኤል ዘሥጋን እሥራኤል ዘነፍስን ዝፈልዪ ምሥጢር ኮነ።

ግዝረተ አብርሃም

አብርሃም ካብ ኣቡኡ ታራ ዝወረሶ ልማድ ጦዖት ነበሮ። ኣቦኡ ድማ ሸያጢ ጣዖት ዝነበረ ኮይኑ ኣብ ሓደ እዋን ንወዱ አብርሃም ጣዖት ክሸጠሉ ናብ ዕዳጋ ለኣኾ። አብርሃም ግና ነቲ ተሸኪምዎ ንዝነበረ ብኢድ ሰብ ጽሩብ ዝኾነ “ኣምላኽ” (ጣዖት) ከዛርቦ እንተፈተነ’ውን መልሲ ክረኽበሉ ኣይከኣለን። ጥሜቱ ከዐንግለሉ እንተለመኖውን ዝሰምዕ ኮይኑ ኣይረኸቦን እሞ ኣብ ዕዳጋ ወሲዱ ከቃልሎ ተራእየ። ኣብ ምምላሱ ድማ ንዕኡ ደርቢዩ ሓቀኛ ኣምላኹ ንምርካብ ብሥነ ፍጥረት ተመራሚሩ ሃልዎተ እግዚአብሔር ምስ ፈለጠን፤ ብፍጹም እምነቱን ብግብሩን ንእግዚአብሔር ባህ ብምባሉን ዓርከ እግዚአብሔር - ፍቁረ እግዚአብሔር ተባህለ።

ጾመ ገሃድ

ጾመ ገሃድ ካብቶም ሾብዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ሓደ እዩ። እዚ ጾም’ዚ ድማ ድሮ (ዋዜማ) በዓለ ልደትን በዓለ ጥምቀትን ኣብ ዘሎ መዓልቲ ዝጽወም ጾም እዩ። ብዛዕባ’ዚ ጾም ዝምልከት ዓመት መጸ ከም ሕቶ ስለዝለዓዓል ደጊምና ከነብርሆ ክንፍትን ኢና። ብዝኾነ ግና ኣቐዲሙ ንዝወጸ ጽሑፍ ጾመ ገሃድ ምምልካት ድማ ሓጋዚ እዩ።

መሠረት ጾመ ገሃድ

ታሪኻዊ መሠረት ጾመ ገሃድ ኣብ በዓላት ዘሎ ናይ ኣኸባብራ ሥርዓትን ትምህርትን እዩ። ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና በዓላት ካብቲ ዝበዓሉሉ ኣገባብ ወይውን ሥርዓት ገሊኣቶም ብጾም፣ ብሱባኤ፣ ብሓዘን ብስግደት ልማኖ ክኾኑ ከለዉ፡ ገሊኣቶም ድማ ብፍስሓ ብሓጐስ ብተድላ ዝኽበሩ እዮም። እምበኣር ብፍጹም ተድላን ፍስሓን ካብ ዝኸበሩ በዓላት ድማ ጥምቀት ልደት ትንሣኤ እቶም ቀንዲ ተጠቐስቲ እዮም። ምኽንያቱ ድማ ኣብዞም ዕለታት እግዚአብሔር ኣምላኽ ሰብ ኮይኑ ስሌና ንዝገበሮን ንዝሃበናን ዓቢ ጸጋታቱን ውዕለቱን እናዘከርና፡ ብምስጋና ብቅዳሴ ብሓጐስ ብፍስሓ ከነኽብሮ ግቡእ ምዃኑ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ስለትእዝዘና እዩ። ሓቂ ድማ ጐይታ ስለዝተወለደልና፤ ጐይታ ድኅነት እንረኽበሉ ጥምቀት ምሳሌ ስለዘርኣየናን ሥርዓት ስለዝሠርዓልናን ዓቢ ምሥጢር ስለዝተገለጸልናን፤ ካብ ምውታን ተፈልዩ ንሞት ሥዒሩ በኵረ ትንሣኤ ስለዝኾነልናን ንሕጐስ እምበር ኣይንሓዝንን። ስሌና ጸዋተወ መከራ ብኢድ ኃጥኣን ንዝተቐበለሉን ንዝተሰቕለሉን ድማ ፍቕሩ እናዘከርና ንበኪ፤ ንሓዝን። ኵሉ ገጊዜኡ ኣለዎ። ሥርዓት ድማ ብጊዜን ፍጻሜታቱን ዝተሠርዐ እዩ። ስለዚ ድማ ልደትን ጥምቀትን ኣብ ጾም ክውዕሉ ከለዉ (ረቡዕን ዓርብን) ኣብ ክንዲኡ ለውጢ ብምግባር ብድሮ ክንጾሞ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሥርዓት ሠሪዓትልና ኣላ።

“አነ ውእቱ ኖላዊ ኄር” ዮሐ ፲፥፲፩

ትንቢት ነቢያትን ስብከት ሓዋርያትን

ኣብ ዘመነ ብሉይ፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣብ ነቢያቱ ሓዲሩ ቃል ምጽንናዕን ተስፋን በብጊዜኡን ይልእኽን የዛርብን እኳ እንተነበረ፤ እቶም ኣባጊዑስ ክጥርነፉን ብዝግባእ ክጓሰዩን ኣይከኣሉን ነበሩ። እቶም ክጓስዩሉ ዝመደቦም ካህናተ ኦሪት ድማ ንርእሶም ኣብ ከቢድ ድቀተ ምግባርን ምክፍፋልን ኣትዮም፡ ጽቡቕ ኣብነታዊ ተግባር ይሰኣኖም ስለዝነበረ፤ ሕዝበ እስራኤል ክስዕቦ ዝኽእል ጓሳ ክርእይ፡ ድምፁ’ውን ከለልዮ ዝኽእል ሓቀኛ መምህር ክረክብ ኣይከኣለን ነበረ። ሕዝቢ ዝኣልዮ ስኢኑ ግዳይ ቀቢጸ ተስፋን ምብትታንን ኮይኑ ከኣ ይሽገር ነበረ። ፈተውቲ ርእሶም፡ ክብርን ረብሓን ነፍሶም እምበር ስለ መጓሴኦም ግዲ ዘይብሎም ጓሶቱ ድማ መምሰልቲ እምበር ካብ ልቢ ዝምንጩ ሰናይ ግብሪ ዝረሓቖም እዮም ነይሮም። ሓሪዶም ክበልዕዎ፡ ሓሊቦም ክሰትዪዎ እምበር ከብልዕዎን ከስትዪዎን ኣይረኣዩን ነይሮም። ስለዚ’ውን ነቶም ጓሶት ሕዝቡ ገይሩ ዝመደቦም መራሕትን ካህናት ኣብ ነቢያት ሓዲሩ ኣትሪሩ ወቒስዎም ነይሩ። (ሕዝ ፴፬/34 ዘካ ፲፩፥፲/11፥10) እቲ ሕዝቢ ድማ ብኃጢኣት ምስ ዝወድቕ ዝሕክሞ፤ ምስ ዝስበር ዝጽግኖ፤ ምስ ዘደኽም ዘበርትዖ፤ ምስ ዝሓምም ዝፍውሶ፤ ምስ ዝሓዝን ዘጸናንዖ ሓቀኛ ጓሳ እምበር፡ አስራቱን በኵራቱን እናበልዐ፡ ብስምን ብሕግን እግዚአብሔር እናመኽነየ ዝሽቕጠሉ ይደልይ ስለዘይነበረ፡ ናብ እግዚአብሔር ካብ ምምልካት ዓዲ ኣይወዓለን ነይሩ።

ጽንዓት ሃይማኖት ሠለስቱ ደቂቅ - መቀይሮ ታሪኽ

ምርኾን ስደትን

እቲ ጊዜ’ቲ ሃገረ እስራኤል ናብ ክልተ ተኸፊላ፤ ሕዝባ ነንሕድሕዶም ምትሕብባር ስኢኖም ኃይሎም ዝደኸመሉ፤ ንእግዚአብሔር ዝብድልሉን ካብ ሕገ እግዚአብሔር ወጺኦም ዝጓዓዙሉን እዋን ነይሩ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ከይመኸረን ከይገሰጸን ኣይቐጽዕን እዩ እሞ፡ ኤርሚያስ ንዝኣመሰሉ ነቢያት እናሰደደ፤ ናይ ተመለሱን ናይ መጠንቀቕታ ቃሉን የመሓላልፍ ነበረ። እቲ ሕዝቢ ግና ንቃል እቶም ነቢያት ዝሰምዕ እዝኒ ኣይነበሮን። እቶም ሓሰውቲ ነቢያት ድማ ንቃል እቶም ነቢያተ እግዚአብሔር እናቃለሉ፡ ነቲ ሕዝቢ የዕሽውዎ ነይሮም።

ብሰንኪ ኃጢኣቶምን ነቲ ቃሉ ሰሚዖም ዘይምምላሶምን ንእግዚአብሔር ስለዘሕዘኖ፡ ከምቲ ኣቐዲሙ ነጊርዎም ዝነበረ ንጉሥ ባቢሎን ዝነበረ ናቡከደናጾር ኣብ ልዕሊኦም ተንሠአ እሞ ንኢየሩሳሌም ወረራ። ነቲ ኣብቲ እዋን እቲ ንጉሥ ኢየሩሳሌም ዝነበረ ሴዴቅያስ ብዘይ ብዙኅ ተቓውሞ ተማረኸ። ትንቢት ክፍጸም ድማ ናቡከደናጾር ንኢየሩሳሌም ኣፈራሪሱ ነቶም ንዋያተ ቤተ መቅደስ ዘመቶ። እቲ እግዚአብሔር ኃይሉ ዝነበረ ሕዝቢ፤ ብውሑዳት ንብዙኃት ዝሥዕርን፡ ነቲ ከባቢኡ ዝነበረ ሕዝቢ መርዕድ ዝነበረ እስራኤል ብሰንኪ በደሉ ኃይሊ እግዚአብሔር ተፈልይዎ ነይሩ እሞ ከም ኣብዑር እናተኾብከበ ናብ ባቢሎን ወረደ። ንኃጥኣን ዝተኣዘዘ፡ ንጻድቃን ዝልክመሉ ጊዜ ኣሎ እሞ፡ እቶም ዝርካቦም ውሑዳት ናይ እግዚአብሔር ሰባት’ውን ተማሪኾም ናብ ባቢሎም ምስቲ ሕዝቢ ወረዱ።