ጾም

ሻሙናይ ክፋል
ጾምን መኻይድትኡን (ኣኅዋት ጾም) 

ጾም ሕገ እግዚአብሔር ንምፍጻም ተኣዛዝነትና እነርእየሉ፤ ምስ እግዚአብሔር እንራኸበሉ፤ መንፈሳዊ ኃይሊ እንረኽበሉ መንፈሳዊ ጥበብ ምዃኑ ርድእ ነገር እዩ። ብምዃኑ ድማ ጾም በይኑ ዝፍጸም ዘይምዃኑውን ምስትብሃል የድልየና እዩ። ጾም በይኑ ምስቲ ካልእ መንፈሳዊ ተግባራትን ሥርዓትን ዘይፍጸም እንተደኣ ኮይኑ ካብ ናይ ፍቓድ “ጥሜት” ብዙኅ ዝፈልዮ ኣይምተረኽበን። ስለዚ ብሕግን ሥርዓትን ቤተ ክርስቲያን ጾም ብንጹልን በይኑን ዝፍጸም ኣይኮነን፤ እንታይ ደኣ መሰነይታ ኣለዎ። 

በዚ መሠረት ጾም ምስቶም መኻይድቱ ዝኾኑ መንፈሳዊ ግብርታትን ትሩፋትን ተሰናሲሉ (ተኣሳሲሩ) ብሓባር ክኸይድ ከሎ እዩ ሥሙርን ርቱዕን ኮይኑ ዝርከብን ምስ እግዚአብሔር ድማ ከራኽብ ዝኽእልን። እቲ ዝተደልየ ፍረ ድማ ይርከቦ፤ መንፈሳዊ ጸጋ ድማ የውሕዝ። መሰነይታ ጾም ኮይኖም ካብ ዝጥቀሱ እቶም ቀንዲ ድማ ጸሎት፤ ምጽዋት፤ ስግደት እዮም። ነዚኦም ብቀዳምነት ጠቐስና እምበር ከም ትሕትና፥ ፍቕሪ፥ ንስሓ፥ ዝኣመሰሉ ኵሎም ሰናይ ተግባራትን ትሩፋትን መኻየድቲ ጾም ምዃኖም ክንስሕቶ የብልናን። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ’ውን ኣብ ናይ መልዕልተ ደብር ስብከቱ ንጸሎትን ጾምን ምጽዋትን ብሓንሳብ ኣጣሚሩ እዩ ምሂሩና። (ማቴ ፮፥፩-፳፩) ከምኡ’ውን ኣብ መጽሓፈ ጦቢያ ከምዚ ዝብል ቃል ንረክብ። “ምስ ጾምን ምጽዋትን ግብሪ ጽድቅን ጸሎት ይጠቅም እዩ። ምስ ግብረ ጽድቂ ዝጽለይ ንእሽቶይ ጸሎት ካብቲ ብዘይ ግብረ ጽድቂ ካብ ዝጽለይ ብዙኅ ጸሎት ዝሓሸ እዩ” (ጦቢ ፲፪፥፰) 

ሆሣዕና

ሥርዐት ዑደተ ሆሣዕና

ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ዝፍጸም ሥርዓት ኣብ ኵለን ኣድባራትን ኣብያተ ክርስቲያናትን ሓድነት ዘለዎን ጽኑዕን ምዃኑ ኵልና ነስተውዕሎ ኢና። ኣቦታትና ድማ ነዚ መንፈሳዊ ዕንቍ ዝኾነ ሃብቲ ብዝግባእ ረቢሖሙሉ ጥራይ ዘይኮነስ ዓቂቦምን ኣደላዲሎምን ናባና ኣሰጋጊሮሞ ኣለዉ። ብእግዚአብሔር ዝተጸገናዮ ጥንታውን ክቡርን መንፈሳዊ ሥርዓትና ስለዝኾነ ድማ ተዓቂቡ ክጸንሕ ኵልና ክንጽዕተሉ ዝግባእ ዕዮ ቤተ ክርስቲያን እዩ።

ይኹን ደኣ እምበር ብዝተፈላለየ ምኽንያት ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ገለ ኣዝዩ ደቂቕ ፍልልያት ኣብ ኣፈጻጽምኡ ክረአ ዝርከበሉ ጊዜ ኣሎ። ብዛዕባ እዚ ጕዳይ ድማ ሓታቲ ስለዝረኸብና ሎሚ ኣብዚ ሓጺር ጽሑፋትና ንኣበዓዕላ ሆሣዕና ብዝምልከት ንዝግበር ዑደት ኣመልኪትና ሥርዓትና ቤተ ክርስቲያንና እንታይ ከምዝመስል ሊቃውንትናን መጻሕፍትናን ተወኪስና ንቕርበልኩም ኣሎና።

ምእመናን ነቲ ኣዝዩ ባህ ዘብል መንፈሳዊ ሥርዓት ፈሊጦምን ኣስተውዒሎምን ከኽብርዎ ከምዝሕግዞም ድማ ተስፋ ንገብር። ኣገልገልት’ውን ኣብ ርእሲ ዘለኩም እንተዝውሰኸኩም ዘንቅፍ ኣይኮነን እሞ ሥርዓት ቤተ ክርስቲያንና ንምእመናንን ነቶም ተተካእቲ ኣገልገልቲ ብዝግባእ እናመሃርኩም ኣብ ምዕቃብ ሥርዓት ቤተ ክርስቲያንና ከም ቀደምኩም ተጊህኩም እጃምኩም ከተበርክቱን ኣብ ገለ ውሑዳት ግና ፍልልይ ንዘመጽኡ “ቤታዊ” “ግላዊ” ወይውን “ልምዳዊ” ኣካይዳ እናኣረምኩም ሥርዓትና ንዘበላሽዉን ድማ እናገሰጽኩም ሕድሪ ኣቦታትኩም ክትፍጽሙ ንላበወኩም። መቸስ ካብ ሃገርና ርሒቕና ንእንርከብን ብፍላይ ዋሕዲ ኣገልገልቲ ኣብ ዘለዉዎ ቤተ ክርስቲያን ንዘሎና ብዙኅ ነገር ከምዝጐድለና ዝተኣምነ ነገር እዩ እሞ ኵልና ኣስተውዒልና ንጠቐመሉ። ርእይቶ ወይውን ሕቶ ንዘሎኩም ድማ ብኣድራሻና ክትጽሕፉልና ከምትኽእሉ እግረ መገድና ክንሕብረኩም ንፈቱ።

ዓቢይ ጾም

ሻብዓይ ክፋል

ጾም ጐይታ ፵ መዓልትን ፵ ለይትን፡ ናትና ግና ፶፭ መዓልትታት፡ ስለምንታይ፧

ዓቢይ ጾም፡ ጾም ጐይታና እዩ። ደቂ ሰባት ብትንሣኤ ክርስቶስ ዝረኽብናዮ ጸጋን ክብርን ኣብ በዓለ ትንሣኤኡ ቅድሚ ምብዓልናን ምኽባርናን ንጾሞ ጾም ብምዃኑ፡ ኣብ ንጾመሉ እዋን ብዝያዳ ጐይታ ንዓና ክብል ዝገበረልና ውዕለት፡ ምእንታና ዝተቐበሎ ጸዋተወ መከራ እናዘከርና፡ ቃሉን ሕይወትናን እናነጻጸርና ብንስሓ ናብ ኣምላኽ እንቐርበሉን መንፈሳዊ ፍረ ከነፍሪ ብዝያዳ እንጋደለሉን እዩ። 

ዓቢይ ጾም ዓመት መጸ ዝበዓል፡ ዝጅመረሉን ዝፍጽመሉን ግና ብመሠረት ባሕረ ሓሳብ ክዕወድ ከሎ ዝተፈላለየ ይኹን እምበር ብዝኂ ዕለታቱ ዘይውስኽን ዘይጐድልን እዩ። ወትሩ ድማ ክልተ ሰሙን ድኅሪ ጾመ ነነዌ ይጅምር። 

ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ገዳመ ቆሮንቶስ ዝጾሞ ጾም ፵ መዓልትን ፵ ለይትን ኮይኑ ንሕና ግና ፶፭ መዓልቲ ክንጸውም ሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ይእዝዘና እዩ። እቲ ፍልልይ ካበይ ዝመጸ እዩ፧

ብመሠረቱ ጐይታ ኣብነት እዩ ገዲፉልና እምበር ንሱ ኣርብዓ ስለዝጾመ ናትና’ውን ፵ ክኸውን ኣለዎ ኢልና ክንምጕት ዝግባእ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ብኵሉ ነገራት ልክዕ ከምቲ ንሱ ዝጾሞ ንሕና ክንጸውም ዝከኣል’ውን ኣይኮነን። እዚ ክበሃል ከሎ’ውን ብመንጽር ፍቕዲ ካብ ጾም ጐይታ ወጺና ኣሎና ማለት’ውን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ሥርዓት ክሥራዕ ከሎ ካብ ቅዱስ መጽሓፍ ወጻኢ ስለዘይኮነ። 

ሰናብቲ ዓቢይ ጾም

ሻብዓይ ክፋል

ኒቆዲሞስ 

ኣብ ዓቢይ ጾም ካብ ዝርከቡ ሸሞንተ ሰናብቲ እታ ሻብዓይቲ ሰንበትን ምስኣ ዘላ ሰሞንን ኒቆዲሞስ ተባሂላ ትፍለጥ። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ነዛ ክብርቲ ዕለት ስለዘብጽሓና ስሙ ዝተመስገነ ይኹን። 

እዛ ሰንበት እዚኣ በዚ ስም ክትስመ ዝኸኣለት ማኅሌታይ ቅዱስ ያሬድ ኣብ ዝደረሶ ጾመ ድጓ፡ ኒቆዲሞስ ዝተባህለ ምሁረ ሕግ ለይቲ ለይቲ እናኸደ ብዛዕባ ምሥጢር ጥምቀትን ዳግም ምውላድን ካብ ጐይታ ከም ዝተማህረ እናጠቐሰ ነቲ ኣብ ዮሓንስ ወንጌል (ምዕራፍ ፫) ንዝተጻሕፈ ታሪኽ ስለዝዝመረሉ እዩ። ርእሲ ናይቲ መዝሙር’ውን “ሖረ ኀቤሁ ዘስሙ ኒቆዲሞስ” ዝብል ኮይኑ “ወሀሎ አሐዱ ብእሲ እምፈሪሳውያን ዘስሙ ኒቆዲሞስ መልአኮሙ ለአይሁድ ዘሖረ ኀቤሁ ቀዲሙ ሌሊተ ወይቤሎ ለኢየሱስ ዕጓለ አንበሳ ሰከብከ ወኖምከ አንሥአኒ በትንሣኤከ” እናበለ ይዝምር። 

ጾም

ሻብዓይ ክፋል

ሸውዓት ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት

ኣብ ቅድስት ተዋሕዶ ሃይማኖትና ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ዝበሃላ ፯ ምዃነን ጠቒስና ኣሎና። እግዚአብሔር ኣብ ዝፈቐደሉ ኣብቲ ነፍስ ወከፍ ጾም ዝኣትወሉ እዋናት በብጊዜኡ ስፍሕ ዝበለ ትምህርቲ ከምእነዳሉ ተስፋ ብምግባር ንመረዳእታን መእተውን ጥራይ ክኾነና ኣስዒብና ብዛዕባ እዘን ሸውዓተ ኣጽዋማት ቍሩብ ክንጠቅስ፦

፩. ዓቢይ ጾም (ጾመ ኣርብዓ)

እዚ ጾም’ዚ ሸሞንተ ሰሙናት ወይውን ፶፭ መዓልትታት ዘለዎ ጾም እዩ። ዋላ እኳ ብዝኂ ዕለታት ኣጽዋም ዘይለዋወጥ ይኹን ደኣ እምበር ልክዕ ክልተ ሰሙን ድኅሪ ምጅማር ጾመ ነነዌ ስለዝኣቱን ምስ ነነዌ ምእታው ዕለታቱ ክብን ለጠቕን ክብል ይርከብ። መሠረት’ዚ ጾም ድማ ባዕሉ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። ምእመናን ድማ ምሳሌኡ ተኸቲሎም ክጾሙ ይርከቡ ኣለዉ። (ማቴ ፬፥፩-፲፩)።

ዝርዝር ሓበሬታን ትምህርትን ናይዚ ጾም በይኑ ኣብ ካልእ “ዓቢይ ጾም”ን “ሰናብቲ ዓቢይ ጾም”ን ዝብል ኣርእስቲ ተጻሒፉ ስለዝርከብ ኣብኡ ንወከስ።

ነገረ ጋእዝ - ቅድሚ ፻፩ (101) ዓመት

ካልኣይ ክፋል

ክፍሊ ፪፦ ጋእዝ

ተዋሕ፦ ድኅሪ እዚ ተታሓሒዝና ካፒታኖ ዮሓንስ ቶርናሪ ናብ ዝበሃል ናይ ሠራዬ ምስሌነ ኬድና፤ ኣብቲ ካፒቶኖ ገና ከይበጻሕና ከሎና ርእየ ተመልኪተ “ሕራይ ሰሚዐኩም ንመሳኸር” በልክዎም። ዳኅራይ ኣባ ፍራንሲስኮ ናብ ዝበሃል ወጻእተኛ ኬድና “ትፈልጠልና፡ ጾም ኣብ ብሉይን ኣብ ሓዲስን ከም ዝተሠርዐ ከምዝተደንገገ” በልክዎ።

ቡርስ፦ ንሳቶም’ውን “ኣይትፍለጠልና” (እግዚእ ኣየፍልጥካ) ፈቓድ እምበር ሥርዓት ከምዘይኮነ” በሉ። ንሱ’ውን ነቲ ዳኛ “ንገረኒ” በሎ።

ተዋሕ፦ እቲ ዳኛ’ውን ንኵሉ ነገሮ (ተርጒሙ ኣረድኦ)። ንሱ’ውን “ጾም ኣብ ብሉይን ኣብ ሓዲስን ዝተሠርዐ ዝተደንገገ እዩ። ግና ጾመ ፵ ጾመ ፍልሰታ ኢላ ዝፈለየቶ ቤተ ክርስቲያንናን ናይ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን እየን” ኢሉ መስከረ። ድኅሪ’ዚ ናብ ኣረጊት ድባርዋ ኬድና መበቆል ዓዶም እብን ጸሊም ምስ ዝኾኑ ካቶሊካዊ ኣባ ወልደገብርኤል ተራኸብና። ንዕዖም’ውም “ትፈልጡለይ ናይ ዕዝራን ናይ ጳውሎስን ሕግን ሥርዓትን ከም ዝኾነ” በልክዎም።

ቡርስ፦ ንሳቶም’ውን “ኣይትፍለጡልና፡ ፈቓድ እምበር ሥርዓትን ሕግን ከምዘይኮነ” በሉ። ኣባ ወልደገብርኤል’ውን “ነቲ መጽሓፍ ተመልኪተ እየ ዝምስክር” ቢሎም ነቲ መጽሓፍ ርእዮምን መርሚሮምን “ናይ ዕዝራን ሥርዓትን ሕጊ እዩ። ናይ ጳውሎስ’ውን ምኽርን ሥርዓትን እዩ” ኢሎም መስከሩ።

ነገረ ጋእዝ - ቅድሚ ፻፩ (101) ዓመት

ቀዳማይ ክፋል

መእተዊ

ኣብዚ እዋን ጾም ልክዕ ቅድሚ ፻፩ (101) ዓመት ኣብ ሃገርና ካብ ዝተፈጸመ ሓደ ታሪኽ ንኣንበብትና ማዕዶታውያን ከነካፍል መሪጽና ኣሎና። ዘሎካ ምውካፍ ቅዱስ ባህልና ስለዝኾነ ድማ እግዚአብሔር ብዝፈቐደ ታሪኻ ኣቦታትና ዘጕልሑ ፍጻመታት ትምህርታዊ ብዝኾነ መልክዖም ምቅላሕ ክንቕጽሎ ኢና።

ምንጪ እዚ ታሪኽና ድማ ቅድሚ ፲ተታ ዓመታት ብትጉሃት ኣቦታት ማኅበረ ቢዘን ዝተኃትመት “መጽሓፈ ጥበብ” እያ። እዛ መጽሓፍ እዚኣ ስለ ዝተፈላለየ እርእስቲ ማለት ስለ ትምህርተ ሃይማኖትን ሥርዓት ቤተ ክርስቲያንን ሕጽርን ምጥንን ኣቢላ ንጹር መልሲ እትህብ ድንቂ መጽሓፍ እያ። ኣቦታት ገዳም ደብረ ቢዘን ብዘይካ እቲ ብመንፈሳዊ ገድልን ህርኩት ናይ ስራሕ ባህልን ዝወቀበ ገዳማዊ ሕይወቶም፡ ደቆም ምእመናን ምጕሳይ ከም ዓቢ ዕማም ይፍጽምዎ ከምዝነበረ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ ጽብቕቲ ኣብነት እያ። ገዳማውያን ኣቦታት ምእመናን ኣብ ሃይማኖት ኣቦታቶም ክጽንዑ፡ ሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ብዝግባእ ክፈልጡ፡ ብሰናይ ብርሃናዊ ግብሪ ክህነጹ፡ ካብ ተኳሉ መንጠልቲ ክዕቀቡ ወዘተ ጊዜኡ ዝሓለወ መንፈሳውያን መጻሕፍቲ ብምዝርጋሕ ክሳብ ክንደይ ሰፊሕ ልቦና ዝውንኑ ትጉሃትን ሊቃውንትን ምንባሮም እተርእይ ምጭውቲ መጽሓፍ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ’ዚኣ ክሳብ ፶ ዝኾኑ ኣርእስትታት ዝተጠቕሱን ዝተተንተኑን ኮይኖም እታ ናይ መወዳእታ “ጋእዝ” ብዝብል ኣርእስቲ እተጻሕፍት ግና ካብተን ካልኦት ፍሉይነት ኣለዋ። ከመይሲ ኣብ ካልኦት ኣርእስታት ናይዛ መጽሓፍ ካብ ዘሎ ኣገባብ ኣጸሓሕፋ ብዝተፈለየ ኣብ ዘመነ መግዛእቲ ጥልያን ኣብ መንጎ ተዋሕዶን ቡርስታንትን (ፕሮቴስታንት) ብዛዕባ ጾም ንዝተፈጸመ ጋእዝ (ክርክር) ከም መዛዘሚ ምዕራፋታ እተዘንቱ ብምዃና እዩ።