በዓተ ክረምት

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።

እግዚአብሔር ብፍጥረቱ ንፍጥረቱ ይፍለጥ!

ፈጣሬ ፍጥረታት፡ ገዛኤ ዓለማት እግዚአብሔር ካብቲ ዝፍለጠሉ መገዲ ሓደ እቶም ብኪነ ጥበቡ ዝፈጠሮ ድንቂ ፍጥረትን ዝናበረሉ ሥርዓትን እዩ። ነዚ ኸኣ ቅዱስ ጳውሎስ እቲ ዘይረአ እግዚአብሔር ብፍጥረቱ ንፍጥረቱ ይፍለጥ ብምባል ገሊጽዎ ኣሎ (ሮሜ ፩፥፳)። ምንም’ኳ እግዚአብሔር ባህርዩ፡ ብባህርይኡ ሠዊሩ እንተዘይተራእየን እንተዘይተፈልጠን፤ ሠራዒን መጋቢን ምዃኑስ ብሥነ ፍጥረት ይፍለጥ እዩ። እዚ ማለት ኸኣ እምኀበ አልቦ ኀበ ቦ (ካብ ዘይምንባር ናብ ምንባር ካብ ዘይምህላው ናብ ምህላው) ኣምጺኡ ንወዲ ሰብ ካብ ፬ተ ባህርያተ ሥጋ ፈጢሩ ነፍስ ኣወሃሂዱ፤ ንብርሃን ኣመላሊሱ ንዝናም ኣፍሲሱ፡ መዓልትን ለይትን፡ ሓጋይን ክረምትን ኣፈራሪቑ ን፬ተ ባህርያት ሰብ ብምምጋብ ጽቡቕ ሥራሕ ብምሥራሕ ርእሱ ብዘይ ምስክር ስለ ዘይኃደገ እዩ። ነታ ፭ቲ ባህርየ ነፍስውን እትምገቦ ቃለ እግዚአብሔር መደበላ። ነቲ ምድራዊ ግብሪ እግዚአብሔር እናስተንከርና ሓሳብና ጥራይ ኣብ ምድሪ ክተርፍ ዘይኮነሲ፡ ሰማያዊን መንፈሳዊን ነገር ድማ ክንምገብን ዘለዓለማዊ ርስቲ ክንወርስን እዩ ብኣምሳሉን ኣርኣይኡን ዝፈጠረና። ስለዚ እዩ ድማ ካብ ሠለስቱ ኣካላት ሓደ ወልደ እግዚአብሔር ፍጹም ሰብ ኮይኑ ኣብ ሞንጎና ተረኺቡ ሰማያዊ ምሥጢርን መግቦቱን ዘግሃደልናን ከምኡውን ‘ሰብ ብእንጌራ ጥራይ ኣይነብርን፤ ብቃለ እግዚአብሔር እምበር’ ዝበለናን። (ዮሐ ፩፥፲፰ ማቴ ፬፥፭)

ጸዓተ ጽድያ

እዘን ዝሓለፈ ሠለስተ ኣዋርሕ (ሚያዚያ - ሰነ) መጸውዒአን ‘ጽድያ’ ወይውን ‘ጸደይ’ ክፍለ ዓመት (ወቕታትት) ኮይኑ ኣብ ሕብረተሰብና ናቱ ዝኾነ ባህላዊ መግለጽታትትን ማኅበራዊ ምንቅስቓሳትን ኣለዎ። 

ጽድያ ኣባጽሕ ዝምርዓዉሉ፤ ቅድሚኡ ዝተመርዓዉ ኸኣ ኣብ ዓዲ እንዳሕማኦም ዝቅንይሉ (እትዋት)፤ ምስ ደቂ ዓዲ በበይንኑ ጸወታታት ዝወዳደሩሉ፤ ዓበይቲ ኣብ ትዝሕቶ መሬት ብዘተ ዝነባበርሉን ምድላዋት ዝገብሩሉን፤ ኣኸዛ (ኣዝመራ) ምስ ፈሰሰ፡ ኣየት (ተወን) ምስ ለገሰ ኸኣ፤ እንስሳታት ካብ ዝጠጠዐ ሳዕሪ ዝጨብጨበ ቈጽሊ ዓጊበን ሓሬት ጸጊበን ዝሓድራሉ፤ ጸባ ጸገብ ኣብታይ መሓስእን ዕያውትን ዝዕንድራሉ ወርሓተ ፍስሓ እዩ። 

ሓረስታይ መሳርዑ ኣዋዲዱ ኣብዑሩ ጸሚዱ ኣብ ጽድያ ዝዝርኡ ዘራእቲ ዘፍስሰሉን ንክራማት ዝዝራእ መሬት ዘላሳልሰሉን ወቕቲ ብምዃኑ ድማ “እዋን ትኸል ንቐል” ይበሃል። ‘ንቐል’ ዝብል ቃል ኣብ መስርሕ ሕርሻ ክዝረብ ከሎ መሬት ንምልስላስ ቃዲሩ ንዝጸንሐ ወይ ቀሪሙ ንዝተወደአ ግራት ምንቃል ማለት ነቕሊ ምሕራስ ማለት እዩ። (ሰነ ዝሕረስ ባይታ ኣታ ዝበሃል ጐይታ ይሃበና) 

ትምህርቲ ‘ጥንተ አብሶ’ን ጐስጐስቱን ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። 

(ቀዳማይ ክፋል)

ትምህርቲ ቤተ ክርስቲያን ኣይቀያየርን እዩ! 

ትምህርቲ ቤተ ክርስቲያን ፍጹም ኣብ ትምህርቲ ክርስቶስ ዝተሠረተን ኣብ ስብከተ ሓዋርያት ዝተነድቀን ምዃኑ ንዝኣምን ኵሉ ከም ቀትሪ ፀሐይ ዝተዀልዐ ብሩህ ሓቂ እዩ። ከም ምዃኑ ድማ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ሓንሳብ ንዝተቐበለቶ ርቱዕ ሃይማኖት፤ ብሉያትን ሓዲሳትን ኣሰማሚዓን መምርሒኣ ገይራን ክትጥቀመሎም ጸኒሓ ኣላ። ነቲ ርቱዕ ትምህርታ ብሰፊሑ ዝገልጹን ዘረድኡን፡ ሓዋርያዊ ተልእኾኣን ኣገልግሎታን ዘስፍሑን፤ ምእመናን ድማ ካብ ኑፋቄያዊ ትምህርቲ ዝዕቀቡሉ ንቅዱስ መጻሓፍ መሠረት ዝገበሩ ዝተፈላለየ ኣገልግሎት ዘለዎም፡ ከምቲ ቅዱስ ጳውሎስ ዝበሎ “መንፈስ አምላኽ ዝነፈሶም” ኣዋልድ መጻሕፍቲ በብዘመኑ አበው ሊቃውንቲ ከምዘዳለዉ ርዱእ ነገር እዩ። በዚ መሠረት ከኣ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ንቅዱሳት መጻሕፍትን ክቡር ትውፊታን ዓቂባ፡ ብትምህርቲ ክርስቶስን ስብከት ሓዋርያትን ጸኒዓ ከም እትጕዓዝን፡ ወልድ ዋሕድ እናበለት ክሳብ ፍጻመ ዓለም ከም እትነብርን፡ ደጌታት ሲኦል’ውን ክኅይልዋ ከምዘይክእሉ ዝተዋህባ ቃል ኪዳን ጽኑዕን እሙንን እዩ። (ቀዳማይ ጢሞ ፫፥፲፮-፲፯ ማቴ ፲፮፥፲፰) ቤተ ክርስቲያንና ነዚ ኵሉ ኣወሃሂዳ ስለ እትኸይድን፤ ብአምሳል ሰማያዊ ሥርዓት ብዝተሠርዐ ሥርዓታ ኣቢላ ብምልአት ኣገልግሎታ ስለእትፍጽምን፡ ኣብ ሓዋርያዊ ፍኖት ስለዝጸንዐትን ድማ እቶም ቅዱሳን ባዕሎም “ርትዕት ሃይማኖቶሙ ለቅዱሳን አበዊነ” ኢሎም መስኪሮሙላ እዮም። ብምዃኑ ድማ ካብዚ ወጻኢ ዝኾነ ሓድሽ ትምህርቲ ከተለልዮን ስርናዩ ካብ ክርዳዱ ክትፈልዮ እትጽገመሉ አብነት’ውን የልቦን። 

ገዳም ደብረ ሲናን ታሪኻን (ካልኣይ ክፋል)

ኣተሓናንፃ ቤተ ክርስቲያን ደብረ ሲና 

ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ቤተ ልሔም ምስ ተወልደ፤ ሄሮድስ ንጉሥ፡ ጐይታ ከምዝተወልደ ብዝተረድአ ጊዜ ከይወሰደ ከጥፍኦ ከምዝተበገሰን ትሕቲ ክልተ ዓመት ዝኾኖም ኣእላፍ ሕፃናት (፻፵፬ ሽሕ) ድማ ከምዘቕተለን ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ዝተመዝገበ ታሪኽ እዩ። ኣብቲ እዋን’ቲ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ንፍቁር ወዳ ሒዛ ምስ ጻድቅ ዮሴፍን ሰሎሜን ስንቂ ኣብ ኣድጊ ኣጽዒና ንስደት ናብ ግብጺ ተበገሰት (ማቴ ፪፥፩)። ብግብጺ ኣቢላ’ውን ኣብዚ ነዊሕን መሪርን ስደት ናብ ሃገርና ከምዝኣተወትን ኣብ ገዳም ደብረ ሲና ከምዘዕረፈት ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ሃገርና የረድእ። 

ኣብዚ ገዳም ምስ በጽሑ፡ እዛ ሕጂ ቤት መቅደስ ኮይና ዘላ ዓባይ ከባብ ደንጐላ፡ ጐይታ ብኢዱ ምስ ዳኅሠሣ፡ ኣፍደገን መስኮትን ወጺኡላ ኣብኣ ኵሎም ተቐመጡ። ንኣርባዕተ ወርሒ ድማ ጸንሑ። ከምታ ኣብ ፊልጵስዩስ ዝተሓንፀት ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን ድማ ፳ ሰነ ምስ ሓነፃ ፳፩ ሰነ ባዕሉ ቀዲሱላ እዩ። ንኽትርእያ ተደንቕ ክልተ ኣፍደገ ዘለዋ መሠረት ኣልቦ ከም ደብተራ ሙሴ ዝተተኽለት እያ። 

እዚኣ ብፍሉይ ብኢድ ኣምላኽ ዝተሓንፀት፤ ብዘይ ገለ ደገፍ ካብ መሬት ቍሩብ ልዕል ብምባል ጠልጠል ኢላ ዝነበረት መቅደስ ብፍሉይ ኣቓውምኣ እተደንቕ ትኹን እምበር ኣብዚ ገዳም እዚ ብዙኅ ተኣምራት ዝተፈጸመሎን ዝፍጸመሎምን ፍሉያትን ኣደነቕትን ካልኦት በዓትታትን ኣካውሕን ኣለዉ። ብፍሉይ ግና እዚኣ ናይ በዓቲ ቤተ መቅደስ ኣብ ኣፍ ደጊኣ ክልተ እግሪ ከም ዘይብሉ መንበር እያ እትመስል፤ ብምስትውዓል ንዝርእያ መሬት ዝተንከፈት ኣይትመስልን። እዚ ዘድንቕ ኣቓውማ ዓቢ ደንጐላዊ ቤተ መቕደስ ብዘይ ገለ ደገፍ ንኣሽሓት ዓመታት ድኅሪ ምጽንሑ፤ ብብዙኃን ናዕዳ ዘይረኸበ ናይ ደገፍ መንደቕ ብ፲፱፶፩ ዓ.ም. ከምዝተገብረሉ ይፍለጥ። ሓቂ እዩ ቅድም ናይ ዝናም ማይ ናብቲ በዓቲ እናኣተወ የሸግሮም ከምዝነበረ ዝተፈለጠ እዩ። 

ቅርጺ እቲ በዓቲ ከም ብሩርን ከም ወርቅን ብልጭልጭ ዚብል ዝመስል ኣብ ርእሲ ምዃኑ ኣፍ ደጊኡ ሓጺርን ጸቢብ ኮይኑ ናብ ሓደ በዓቲ ዝወስድ እዩ ዝመስል። ውሽጢ እቲ በዓቲ ግና ንመቕደስን ቅድስትን ዝኣክል እዩ። 

ገዳም ደብረ ሲናን ታሪኻን (ቀዳማይ ክፋል)

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። 

ኣቐማምጣ ገዳም 

ገዳም ደብረ ሲና ብወገን ምብራቕ ሩባ ዓንሰባ ካብ ዝርከቡ ዓበይቲ በረኽቲ ጎቦታት ኣብ ሓዲኡ እተደኰነት ኮይና ኣብ ዞባ ዓንሰብ ንኡስ ዞባ ዒላ በርዕድ ትርከብ። ምእመናን ብፍላይ ኣዴታት ካብ ከከባቢኡ ካብ ዝተፈላለየ ኣንፈት ናብዚ ገዳም ብእግርን ብኣውቶብስን ኣባቕልን ብፍላይ ኣብ ጊዜ ንግደት ዝውሕዙ ኮይኖም፤ እቲ ቀንድን ዝበዘኀ ነጋዳይን በጻሓይን ዝጥቀመሉ ግና ኣብ መንገዲ ኣሥመራ - ከረን ኣስታት ፷፭-፸ ኪ.ሜ ምስተኸደ፤ ብዒላ በርዕድ ኣቢሉ ንየማን ብወገን ሰሜናዊ ምብራቕ ዝዕጸፍ ጸርጊያ ተኸቲሉ ናይ ኣስታት ፲፫ ኪ.ሜ ብእግሪ ወይውን ብኣውቶብስ ዝጓዕዙሉ መገዲ እዩ። 

እቲ ገዳም ካብ ጽፍሕ ባሕሪ ንላዕሊ ኣብ ፪ሽሕ፫፻ ሜትሮ ብራኸ ዝርከብ፡ ብዝተፈላለየ ስሑው ኣግራብን ቈጥቋጥን ብኸፊል ዝተሸፈነን ከምኡውን ብርክት ዝበሉ እንስሳ ዘገዳም ዝርከቡሉ ቦታ እዩ። ገዳም ዝተገደመሉ ከባቢ ኳራትን ደናጉላን ዓረ ዝበዝሖ ኮይኑ ኣብ ውሽጡ’ውን በዓትታት ዝመልኦ ስፍራታት ይርከብ እዩ። ኣብቲ ከባቢ ገዳም’ውን ዝተፈላለዩ ዓድታት ኣለዋ። ብፍሉይ እታ ቤተ ክርስቲያን እትርከበሉ ስፍራ ንበይና ብርኽ ዝበለት እምባ ኮይና ከም መኽደን መሶብ ትመስል። 

ቅዱስ ሚካኤል - መኑ ከም እግዚአብሔር (ካልኣይ ክፋል)

ዘመነ መሳፍንት
ድኅሪ ሊቀ ነቢያት ሙሴ ነቲ ሕዝቢ መሪሑ ምድረ ርስቲ ከውርሶም ዝተተከአ ኢያሱ’ውን ተራዳኢነት ቅዱስ ሚካኤል ረኺቡ ነበረ። ከምቲ ምስ ሙሴ ዝነበረ ምስኡ ከምዝኸውን እግዚአብሔር ቃል ኣትዩሉ ስለዝነበረ፤ ንቅዱስ ሚካኤል ሰዲዱ ንሕዝቡ ይራዳእ ነበረ። ኣብ ቅድሚ መንገዶም ንዝነበሩ ጸላእቶም የጥፍኣሎምን፤ ኃይሊ ይህቦምን ኸኣ ነበረ (ኢያሱ ፭፥፲፫፤ ስንክሳር ፲፪ ኅዳር) እስራኤላውያን ንቀጽሪ ኢያሪኮ ኣብ ዘፍረሱሉ እዋን’ውን ዝተራድኦም ንሱ እዩ (ኢያ ፫፥፲፭)። ምእንቲ ኢያሱ ዝተጣበቐን ዝሓለዎን ንሱ ቅዱስ ሚካኤል እዩ (ዘካ ፫፥፩)።

ሳምሶን ከምዝውለድ ንማኑሄ ዘበሰረ፤ ኵሉ እቲ እግዚአብሔር ኣብቲ ዝውለድ ሳምሶን ዝመደቦን ክኽተሎ ዘለዎ ናዝራዊ ሥርዓትን ዝነገሮምን፡ ስሙ ድማ ድንቂ ምዃኑ ከዊሉ ዝነገሮምን ቅዱስ ሚካኤል እዩ ነይሩ (መሳ ፲፫፥፲፭)።

ቅዱስ ሚካኤል - መኑ ከም እግዚአብሔር(ቀዳማይ ክፋል)

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።

ሓደ ካብ ሊቃነ መላእክት

ካብቶም ረቀቕቲ ፍጥረታት እግዚአብሔር፡ መላእኽቲ እቶም ቀዳሞት እዮም። ተፈጥሮኦም ድማ ኣብታ ቀዳመይቲ ዕለት (እሑድ - ሰንበት) ኮይኑ ካብ ሓውን ንፋስን እዩ፤ ብምዃኑ ድማ መላእኽቲ ግዙፋን ዘይኮኑ ረቀቕቲ መናፍስቲ እዮም። ብተባዕታይ ጾታ ይጸውዑ ደኣ እምበር ትእምርቲ ጾታ ዘይብሎም ቍጽሮም’ውን ክንዲ’ዚ ክበሃል ዘይከኣል ኣዝዩ ብዙኅ እዩ። በብነገዳቶም ዝተኸፋፈሉን ነናቶም ኣገልግሎት ዘለዎም ከኣ እዮም። ሓንሳብ ምስ ናጻ ፍቓድ ብነባቢ አእምሮ ተፈጥሩ ደኣ እምበር ዝባዝኁን ዝውለዱን ዝዋለዱን ድማ ኣይኮኑን። ንባህርየ ተፈጥሮኦም ሞት ዘሰማምዖ ስለዘይኮነ፤ ሓንሳብ ምስ ተፈጥሩ ዘለዓለማውያን እዮም።

ዝተፈጥሩሉ ዕላማ ድማ ንኣገልግሎትን ምስጋናን እዩ፤ እቲ ኣገልግሎት ድማ ንእግዚአብሔር ስለ ዝኾነ ዓይነቱ ብዝኅ ጨናፍሩ ድማ ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። ካብን ናብን እግዚአብሔር እናተመላለሱ ንደቂ ሰባት ይራድኡ። ቅዱሳን መላእኽቲ ንምሕረት፡ ንሰላም፡ ንረድኤት፡ ንብስራት ወዘተ ዝለኣኹ እኳ እንተኾኑ ንመቅሰፍትን መዓትን ንቍጥዓውን ወዘተ ዝለኣኹሉ ጊዜ ኣሎ። ንዝተጸገመ ይረድኡ ንዝሓዘነ የጸናንዑ፡ ኣብ መከራ ንዘሎ ጸገሙ የቃልሉ፤ ኮታ ኣብ ኵሉ ድኅነት ወዲ ሰብ ዝራድኡ እዮም። (ዕብ ፩፥፲፬ መዝ ፺፥፲፩) ነቶም ዘይእዘዙን ብኣንጻርነት ንዘለዉን ድማ ድኅሪ ትዕግሥቲን ተግሳጽ ዘይምስማዕን መዓት የዝንቡ፤ መቕሰፍቶም የውርዱ።