በዓለ ግዝረት

ሎቱ ስብሐት (ንስሙ ስብሐት ይኹኖ እሞ)፡ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ንጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ፈልያ እተኽብረሉ ፱ተ ዓበይትን ፱ተ ንኡሳን በዓላት ኣለዋ። ሓደ ካብቶም ንኡሳን በዓላት ድማ ኣብ ሻሙናይ ዕለተ ልደት ዝኽበር በዓለ ግዝረት ጐይታ እዩ። ሠራዔ ሕግ እግዚአብሔር፡ ብዝተፈለየ ኣካሉ ወልደ እግዚአብሔር ሥጋ ለቢሱ ፍጹም ሰብ ብምዃን ነቲ ደቂ ሰባት ንክሕልዉዎ ካብ ዝሠርዖ  ሕግታት ነቲ ሓደ ባዕሉ ዝፈጸመሉ ዕለት እዩ።

ግዝረት ብዘመነ አብርሃም ዝተተኽለ ሕጊ እዩ። ትርጉሙ ድማ ዕልቦ ሥጋ ካብ ኣካላትካ ምውጋድ፡ ምቑራጽ ማለት እዩ። እዚ ከኣ እግዚአብሔር ኣምላኽ ምስ ኣቦና አብርሃም ናይ ዝኣተዎ ቃል ኪዳን ምልክት ነበረ። ግዝረት ናይቲ ክመጽእ ዝነበሮ ጥምቀት ምሳሌ ኮይኑ ከኣ መፍለዪ ኣብ ሞንጎ ብእግዚአብሔር ዝኣመኑን ዘይኣመኑን ሕዝብታት ኮይኑ የገልግል ነበረ። ግዝረት ሕዝብን አሕዛብን ዝፈላለዩሉ ሥርዓተ ሕጊ ከምዝነበረን፤ ጥምቀት ከኣ ኣብ ሞንጎ እሥራኤል ዘሥጋን እሥራኤል ዘነፍስን ዝፈልዪ ምሥጢር ኮነ።

ግዝረተ አብርሃም

አብርሃም ካብ ኣቡኡ ታራ ዝወረሶ ልማድ ጦዖት ነበሮ። ኣቦኡ ድማ ሸያጢ ጣዖት ዝነበረ ኮይኑ ኣብ ሓደ እዋን ንወዱ አብርሃም ጣዖት ክሸጠሉ ናብ ዕዳጋ ለኣኾ። አብርሃም ግና ነቲ ተሸኪምዎ ንዝነበረ ብኢድ ሰብ ጽሩብ ዝኾነ “ኣምላኽ” (ጣዖት) ከዛርቦ እንተፈተነ’ውን መልሲ ክረኽበሉ ኣይከኣለን። ጥሜቱ ከዐንግለሉ እንተለመኖውን ዝሰምዕ ኮይኑ ኣይረኸቦን እሞ ኣብ ዕዳጋ ወሲዱ ከቃልሎ ተራእየ። ኣብ ምምላሱ ድማ ንዕኡ ደርቢዩ ሓቀኛ ኣምላኹ ንምርካብ ብሥነ ፍጥረት ተመራሚሩ ሃልዎተ እግዚአብሔር ምስ ፈለጠን፤ ብፍጹም እምነቱን ብግብሩን ንእግዚአብሔር ባህ ብምባሉን ዓርከ እግዚአብሔር - ፍቁረ እግዚአብሔር ተባህለ።

ሃይማኖተ አበው

 ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ - ድርሳነ ልደት (ምዕራፍ ፷፮፥ ክፍሊ ፫-፲ ቍ.፩-፭, ፲፬-፴፬) 

ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ዝኸበረ ልደት ጐይታ ኣብ ዝገለጸሉ ድርሳኑ ከምዚ በለ። 

ቀዳማዊ አምላኽ ሎሚ ተወሊዱ። ጥንቲ ገንዘቡ ብዘይኮነ ባህርይ ተረኽበ። ንሱ ቀዳማዊ ኣምላኽ እዩ። ሰብ ብምዃኑ’ውን ካብ ባህርይኡ ኣይተለወጠን። ጥንተ መለኮቱ’ውን (ናይ መለኮቱ ምጥንታውን) ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ድኅሪ ምውላዱ ኣይኮነን፤ ምስ አብ ምስ መንፈስ ቅዱስ ዓለም ከይተፈጥረ ዝነበረ ጥበብ እዩ እምበር። ዘይሓምም ንሱ ካብ ባህርየ መለኮቱ ከይተለወጠ፡ ሕማም ንዝሰማምዖ ሥጋ ተዋሒዱ። (ዮሐ ፩፥፩-፲፬/1፥1-14 ቀዳማይ ቆሮ ፪፥፮-፲፪/2፥6-12) 

ኣብ ልዕሊ ልዑል ዙፋን ተቐሚጡ ዘሎ ንሱ ኣብ መብልዕ ማል ተደርበየ። ቅድሚ ሥጋ ምዃኑ ዘይድህሰስ ዝነበረ፡ ወልድ ዋሕድ ሎሚ ሥጋ ብምውሓዱ ተዳህሲሱ። ኃጢኣት ዘስተሥርዪ ንሱ ብኣጭርቕቲ ተጠቕለለ። (ሉቃ ፪፥፮-፲፱/2፥6-19) ደጊሙ’ውን ከምዚ በለ፡ ዘይውሰን እግዚአብሔር ኣብ ማኅፀን ድንግል ከም ዝተወሰነ መን ረኣየ፧ መን ሰምዐ፧ ሰማያት ዘይውስንዎ ንሱ፡ ማኅፀነ ድንግል ኣይጸበቦን። ባህርይኡ ከይተለወጠ ተወሊዱ እምበር፡ ካብ መለኮቱ ዝተፈልየ ዕሩቅ ብእሲ ኣይኮነን። 

ደጊሙ’ውን እዚ ፍጹም መምህር ዮሐንስ አፈወርቅ’ዚ ነገረ ልደት ኣብ ዝተዛረበሉ መጽሓፍ ከምዚ በለ። ጥበበኛ ሰራሒ መሬት ንዝሰርሓሉ ጽቡቕ ጽቡር መሬት ምስ ረኸበ፡ ካብኡ ሰናይ ኣቕሓ ከምዝሠርሕ፤ ከምኡ ድማ ጐይታና ናይ ድንግል ንጹሕ ሥጋኣን ንጹሕ ነፍሳን ምስ ረኸበ፡ ነፍስ ንዘላቶ ሥጋ ክወሓድ ፈጠረ። (ሉቃ ፩፥፳፮-፴፱) ከምቲ ዝፈቐዶ ንሰብ ፈጠሮ፡ ካብ ድንግል ካብ ዝፈጠሮ ነፍስን ሥጋን ለበሰ። ንእኡውን ተዋሒዱ ሎሚ ተወሊዱ። ሕፀፅ ዘለዎ እዩ ኢሉ ባህርይና ኣይገደፎን። ሥጋ ኣብ ዝተወሓደሉ ጊዜ ቃል ካብ ምልኣቱ ኣይተወሰነን፤ ሥጋ ናይ ፈጣሪ ኣካል ባህርይ ኣብ ዝኾነሉ ጊዜ ፍጹም ኣምላኽነት ረኸበ እምበር። (ሉቃ ፪፥፲-፲፬/2፥10-14 ዮሐ ፩፥፲፬/1፥14) 

አፅመ ቅዱሳን

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።

ሎሚ ዕለት ፫ ጥሪ ዕረፍቲ ናይ ቅድስ ኣቦና አቡነ ሊባኖስ እዩ። ኣብ ገዳሞም ደብረ ሊባኖስ ድማ ክብ ብዝበለ ሥርዓት በዓሎም ይበዓል። ገዳም ደብረ ሊባኖስ ካብ ኣሥመራ ፻፶/150 ኪ.ሜ ንሸነኽ ደቡብ ርሒቑ ዝርከብ ኮይኑ ኣብ ውሽጡ ልዕሊ ሓደ ታቦት ዝሓቘፈ ገዳም እዩ። ገለ ካብ ታቦታቱ ድማ ደብረ ኢየሱስ፡ ደብረ ሐዋርያት፡ ደብረ ኪዳነ ምሕረት ይርከብዎ። ብዛዕባ እዚ ጥንታዊን ኣብ ፭ይ ክፍለ ዘመን ዝተመሥረተን፡ እዚ ገዳም’ዚን መሥራቲኡ ዝኾኑ አቡነ ሊባኖስን ዝምልከት ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝወጸ ጽሑፍ አቡነ ሊባኖስን ገዳሞምን ክንምልከት ከኣ ብኽብሪ ንዕድመኩም።

ንሎሚ ግና ከም ፍቓድ እግዚአብሔር፡ ብዛዕባ ኣብቲ ገዳም ንዝርከቡ ኣካላተ ቅዱሳንን ኣዕፅምቶምን መበገሲ ብምግባርን ብምዝካርን ተዛማዲ ጽሑፍ ነቕርብ ኣሎና።

በረኸትን ረድኤትን ናይ አቡነ ሊባኖስን ኵሎም ቅዱሳንን ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን።

ኽብሪ ኣዕጽምቲ ቅዱሳን

ቅዱሳት መጻሕፍትን ትውፊትን ቤተ ክርስቲያንና ብዛዕባ ሰብአ ሰገል እንታይ ይብሉ፧ (ቀዳማይ ክፋል)

ኦዝ መንክር በዘዚአኪ አምሳል 

ኮከበ ትንቢት ዘቦቱ መልክዐ ሕፃን ሥዑል 

ሠረቀ ያርኢ ተአምረኪ ድንግል 

ወመርሖሙ ለሰብአ ሰገል እምርኁቅ ደወል 

ጽጌኪ ኀበ ሀሎ ይሰክብ በጎል።  (ማኅሌተ ጽጌ)

ኣብ ጊዜ ዜና ልደት ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣገዳሲን ልዑል ስፍራን ብዛዕባ ዘለዎም ሰብአ ሰገል ዘሎና ኣፍልጦ ከመይ ይመስል፧ 

ብዛዕባኦም ቅዱስ ማቴዎስ ወንጌላዊ ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ ካብ ፍቕዲ ሓደ ክሳዕ ዓሰርተ ሽዱሽተ ኣብ ዘሎ ታሪኽ ዝጠቐሶም እንተዘይኮይኑ ኣብ ዝኾነ ክፋል ቅዱስ መጽሓፍ ታሪኾም ኣይንረኽቦን ኢና። 

ጸሎተ ሃይማኖት

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። 

ጸሎተ ሃይማኖት - ግእዝ 

   ነአምን በአሐዱ አምላክ እግዚአብሔር አብ አኃዜ ኲሉ ገባሬ ሰማያት ወምድር ዘያስተርኢ ወዘኢያስተርኢ። 

   ወነአምን በአሐዱ እግዚእ ኢየሱስ ክርስቶስ ወልደ አብ ዋሕድ ዘህልው ምስሌሁ እምቅድመ ይትፈጠር ዓለም። ብርሃን ዘእምብርሃን አምላክ ዘእምአምላክ ዘበአማን። 
  ዘተወልደ ወአኮ ዘተገብረ ዘዕሩይ ምስ አብ በመለኮቱ። ዘቦቱ ኲሉ ኮነ ወዘእንበሌሁሰ አልቦ ዘኮነ ወኢምንትኒ ዘበሰማይኒ ወዘበምድርኒ። 
   ዘበእንቲአነ ለሰብእ ወበእንተ መድኃኒትነ ወረደ እምሰማያት። ተሰብአ ወተሠገወ እመንፈስ ቅዱስ ወእማርያም እምቅድስት ድንግል። ኮነ ብእሴ ወተሰቅለ በእንቲአነ በመዋዕለ ጲላጦስ ጴንጤናዊ ሐመ ወሞተ ወተቀብረ ወተንሥአ እሙታን አመ ሣልስት ዕለት በከመ ጽሑፍ ውስተ ቅዱሳት መጻሕፍት። ዐርገ በስብሐት ውስተ ሰማያት ወነበረ በየማነ አቡሁ ዳግመ ይመጽእ በስብሐት ይኰንን ሕያዋነ ወሙታነ ወአልቦ ማኅለቅት ለመንግሥቱ። 

  ወነአምን በመንፈስ ቅዱስ እግዚእ ማሕየዊ ዘሠረፀ እምአብ ንስግድ ሎቱ ወብሰብሖ ምስለ አብ ወወልድ ዘነበበ በነቢያት። 

  ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እንተ ላዕለ ኲሉ ጉባኤ ዘሐዋርያት፡ ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለሥርየት ኃጢአት። ወንሴፎ ትንሣኤ ሙታን ወሕይወተ ዘይመጽእ ለዓለመ ዓለም። 

ጸሎተ ሃይማኖት - ትግርኛ 

  ኵሉ ብዝኃዘ፡ ሰማይን ምድርን፡ ዚርአን ዘይርአን ብዝፈጠረ ብሓደ ኣምላኽ ብእግዚአብሔር አብ ነኣምን። 

   ብሓደ ጐይታ ብኢየሱስ ክርስቶስ፡ ዓለም ከይተፈጥረ ምስኡ ህልው ብዝኾነ ወልደ አብ ዋሕድ’ውን ነኣምን። 
   ካብ ብርሃን ዝተረኽበ ብርሃን፡ ካብ ሓቀኛ ኣምላኽ ዝተረኽበ ኣምላኽ፡ ዝተወልደ እምበር ፍጡር ዘይኮነ፡ ብመለኮቱ ምስ አብ ማዕረ ዝኾነ፡ ኲሉ ብኡኡ ዝተፈጥረ፡ ብዘይካኡ ግና ኣብዚ ምድሪ ዘሎ ይኹን፡ ወይስ ኣብ ሰማይ ዘሎ ምንም ዝተፈጥረ የልቦን። 
   ምእንታና ምእንቲ ሰብ፡ ምእንቲ ምድኃንና ካብ ሰማያት ዝወረደ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ሥጋ ለበሰ፡ ሰብ ኮነ። ሰብ ኮይኑ ድማ ብዘመን ጴንጤናዊ ጲላጦስ ምእንታና ተሰቕለ፡ ሓመመ፡ መከራ መስቀል ተቐበለ፡ ሞተ፡ ተቐብረ፡ ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ከምዝተጻሕፈ ኣብ ሣልሳይ መዓልቲ ካብ ምዉታት ተፈልዩ ተንሥአ። ብኽብሪ ናብ ሰማያት ዓረገ። ኣብ የማን አቦኡ ተቐመጠ። ከም ብሓዲሽ ንሕያውንን ምዉታንን ኪፈርድ ብኽብሪ ኪመጽእ እዩ። ንመንግሥቱ’ውን መወዳእታ የብሉን። 
   ጐይታን መሕወዪን ብዝኾነ ካብ አብ ብዝሠረፀ መንፈስ ቅዱስ ንኣምን። ምስ አብን ወልድን ንሰግደሉን ነመስግኖን። ብነቢያት ዝተናገረ እዩ።
  ልዕሊ ኲሉ ናይ ሐዋርያት ጉባኤ ብዝኾነት ብሓንቲ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ንኣምን። ኃጢኣት ንምስትሥራይ፡ ብሓንቲ ጥምቀት’ውን ንኣምን። ትንሣኤ ሙታን ንዘለዓለመ ዓለም ዚመጽእ ሕይወትን ተስፋ ንገብር። 

ኖሎት ናብ ሊቀ ኖሎት

ጓሶትን - እታ ዕፅብቲ ዕለትን 

ኣብ ሃገረ እስራኤል ኣብ ኣውራጃ ይሁዳ፡ ቤተ ልሔም (ዘኤፍራታ) ኣብ ዝተባህለት ከተማ ቅድሚ ፪ሺሕ፬ ዓመታት ቅድሚኡ ተራእዩ ዘይፈልጥ፤ ብሕጂውን ክረአ ፈጺሙ ዘይከኣል ሓድሽን ድንቅን ነገር ብዙኃት ከይፈለጥዎን ከየስተውዓልዎን እንከለዉ ጋህዲ ኮነ። እዚ ከኣ ልደት ሰማያዊ ንጉሥ ነበረ። ግልጸት እዚ ሓድሽ ነገር’ውን ነገሥታትን ስድርኦምን ኣብ ዝሰፍርዎ ኣብ ቤተ መንግሥቲ ወይውን ልዑላን ኣብ ዝርከቡሉ ዘጌጹን ምልኩዓትን ኣባይቲ ኣይነበረን። እንታይ ደኣ ሓታቲን ተገዳሲን ኣብ ዘይብሉ ኣብ መብልዒ ማል እምበር። 

ደጊምካ ደጋጊምካ ክትዛረበሉውን ወትሩ ዘድንቕ እዚ ምግላጽ’ዚ፡ ንምድራውያንን ንሠራዊት ሰማይ ንቅዱሳን መላእኽቲ ዘሥመረ ፍሉይ ዕለት እዩ ነይሩ። ቅድሚ ዓለም ዝነበረ፡ ሰማይን ምድርን ኣብኡ ዘሎ ኵሉን ዝፈጠረ፡ ፈጢሩ’ውን ዝገዝእ፡ ኣኅሊፉ’ውን ዝነብር፡ ንቅድምንኡ መጀመርያ ንፍጻሜኡ መወዳእታ ዘይብሉ አልፋ ወዖ ዝኾነ ጐይታ ብተዋሕዶ ፍጹም ሰብ ኮይኑ ኣብ ቤተ ልሔም ተወልደ! ነዚ ድንቂ ግብሪ ኣምላኽ’ዚ መን የስተውዕሎ፧ መን’ከ ይምርምሮ፧ ዘመን ዘይጽብጸበሉ ፈጣሪ ተወሊዱ ማለት ክንደይ ዘየደንቕ፧! 

ጾመ ገሃድ

ጾመ ገሃድ ካብቶም ሾብዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ሓደ እዩ። እዚ ጾም’ዚ ድማ ድሮ (ዋዜማ) በዓለ ልደትን በዓለ ጥምቀትን ኣብ ዘሎ መዓልቲ ዝጽወም ጾም እዩ። ብዛዕባ’ዚ ጾም ዝምልከት ዓመት መጸ ከም ሕቶ ስለዝለዓዓል ደጊምና ከነብርሆ ክንፍትን ኢና። ብዝኾነ ግና ኣቐዲሙ ንዝወጸ ጽሑፍ ጾመ ገሃድ ምምልካት ድማ ሓጋዚ እዩ።

መሠረት ጾመ ገሃድ

ታሪኻዊ መሠረት ጾመ ገሃድ ኣብ በዓላት ዘሎ ናይ ኣኸባብራ ሥርዓትን ትምህርትን እዩ። ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና በዓላት ካብቲ ዝበዓሉሉ ኣገባብ ወይውን ሥርዓት ገሊኣቶም ብጾም፣ ብሱባኤ፣ ብሓዘን ብስግደት ልማኖ ክኾኑ ከለዉ፡ ገሊኣቶም ድማ ብፍስሓ ብሓጐስ ብተድላ ዝኽበሩ እዮም። እምበኣር ብፍጹም ተድላን ፍስሓን ካብ ዝኸበሩ በዓላት ድማ ጥምቀት ልደት ትንሣኤ እቶም ቀንዲ ተጠቐስቲ እዮም። ምኽንያቱ ድማ ኣብዞም ዕለታት እግዚአብሔር ኣምላኽ ሰብ ኮይኑ ስሌና ንዝገበሮን ንዝሃበናን ዓቢ ጸጋታቱን ውዕለቱን እናዘከርና፡ ብምስጋና ብቅዳሴ ብሓጐስ ብፍስሓ ከነኽብሮ ግቡእ ምዃኑ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ስለትእዝዘና እዩ። ሓቂ ድማ ጐይታ ስለዝተወለደልና፤ ጐይታ ድኅነት እንረኽበሉ ጥምቀት ምሳሌ ስለዘርኣየናን ሥርዓት ስለዝሠርዓልናን ዓቢ ምሥጢር ስለዝተገለጸልናን፤ ካብ ምውታን ተፈልዩ ንሞት ሥዒሩ በኵረ ትንሣኤ ስለዝኾነልናን ንሕጐስ እምበር ኣይንሓዝንን። ስሌና ጸዋተወ መከራ ብኢድ ኃጥኣን ንዝተቐበለሉን ንዝተሰቕለሉን ድማ ፍቕሩ እናዘከርና ንበኪ፤ ንሓዝን። ኵሉ ገጊዜኡ ኣለዎ። ሥርዓት ድማ ብጊዜን ፍጻሜታቱን ዝተሠርዐ እዩ። ስለዚ ድማ ልደትን ጥምቀትን ኣብ ጾም ክውዕሉ ከለዉ (ረቡዕን ዓርብን) ኣብ ክንዲኡ ለውጢ ብምግባር ብድሮ ክንጾሞ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሥርዓት ሠሪዓትልና ኣላ።